Gradus,

Eet je stier

Het probleem met de stiertjes is opgelost. Ze werden geboren, maar niemand wilde ze hebben. Normaal worden stieren vetgemest. Maar stieren van het ras Jersey zijn klein. Te klein. Het vetmesten is te duur, of het kalfsvlees te goedkoop. Hoe dan ook, wij vonden het niet kunnen om ze als oud vuil aan de weg te zetten. Ze móeten opgegeten worden. Gelukkig is dat nu weer geregeld.

Aan melk kleeft bloed

Het blijft een bizarre bezigheid: vlees eten. Zelf ben ik 14 jaar vegetariër geweest. Toen trouwde ik met een boer. Wist ik veel. Aan melk kleeft altijd bloed. Je kunt een koe niet melken zonder vlees te produceren. Als boerin bleef ik stug weigeren om vlees te eten. Tot mijn schoonvader vroeg of ik de koe die in de gang stond even in de vriezer wilde doen. De koe was gelukkig als geslacht en verwerkt tot vlees. Het vlees hoefde alleen nog even in zakjes gedaan te worden. Die middag liet ik kilo’s vlees door mijn handen gaan, en inderdaad, ik moest toegeven: zonde om te begraven.

Joris, opvolger van Gradus

Die avond heb ik een soepje getrokken. De bouillon at ik op, de stukjes vlees viste ik uit de soep en gooide ik terug in de pan.

Na een week ben ik ook gehakt, hamburgers, worstjes, rundervinken, biefstuk en wat al niet meer gaan eten. Maar alleen van onze eigen koeien.

Later ging ik de koeien ook melken en leerde ik ze allemaal kennen. De eerste keer dat ik een koe at die ik kende, ben ik weer begonnen met een soepje. Alida.

Je bent pas echt boer als je weet wie je eet. Ik heb wel meerdere keren soep moeten koken voor ik een worstje aankon van Alida, maar uiteindelijk heb ik de daad aanvaard. En wel zodanig dat ik mij afvraag wat ik allemaal niet nog meer zou kunnen eten. Mijn echtgenoot houdt nog steeds van mij en ligt er niet wakker van.

Ik mag wel blijven...

Veganisten en vegetariërs.

Al met al ben ik nu wel van mening dat je óf veganistisch moet eten, dus geen zuivel en geen vlees. Respect, maar ik geloof daar niet in. Óf je eet wel zuivel, maar dan ook vlees. Dat hoort erbij. Vegetariërs eten wel zuivel, maar niet het rundvlees dat erbij ontstaat. Iets in mij vindt dat niet consequent. Ik kan al dat vlees hier op de boerderij niet in mijn eentje opeten.

Baren of sterven

Het is de realiteit waarmee we werken. Na 5 liter melk, moet je 100 gram vlees eten. Het vlees van oude melkkoeien is één, het vlees van de stiertjes die geboren worden is twee. Een koe moet gewoon ieder jaar een kalfje krijgen. Een jaar na de geboorte van het kalf neemt de melkgift af. Als een koe dan niet gedekt is, en niet weer een kalfje krijgt, tja, dan gaat ze zelf naar de slacht. Dus baren is het motto hier onder de koeien. Dan blijft de melk stromen.

Stiertjes

De helft van de borelingen is mannelijk. Zo is de natuur. Deze mannen, de stieren, kunnen geen melk geven. Nooit niet. Dus zij worden vetgemest voor het vlees. En daar ging het mis bij ons: wij melken koeien van het ras Jersey, en die koeien zijn klein. En ze zijn zogenaamd melktypisch. Dat betekent dat ze wel veel melk geven, maar na slachten niet veel vlees zijn. In feite zijn het net een soort grote geiten. Geitenbokjes gaan soms ook de destructie in, omdat niemand ze wil vetmesten. Om nog maar te zwijgen van de haantjes.

Speenstier

Gelukkig hebben we nu afzet gevonden voor onze stieren. In de eerste plaats door ze gewoon meteen op te eten. Dus niet eerst vetmesten, veel te duur, maar ook niet weggooien. Ik vond een aantal klanten en zelfs iemand die een heuse barbecue organiseerde en een hele stier draaiend boven het vuur liet rondgaan, alsof het een speenvarken was. Speenvarkens zijn trouwens ook varkens die niet vetgemest worden, omdat ze te klein zijn. Een speenstier dus. De speenstier was uitgevonden, en dat was in ieder geval een begin.

Ik zag een foto van de barbecue, en weer vloog het mij naar de keel. In ken de stiertjes goed, een koester hun kleine lichaampjes met liefde, en vond het moeilijk om aan te zien boven een vuurtje. Om die zelfde reden eet ik liever ook geen haas of konijn, en heb ik moeite met hele vissen. Muggen en vliegen sla ik altijd wel zo dood, maar dit terzijde.

Ogen zijn de spiegels van de ziel...

Jacob Beeker

Zodoende en al twitterend kwam er iemand langs die wel handel zag in dit vlees. Jacob Beeker, boer zonder koeien. Burger dus eigenlijk, maar wel met een vurige wens om boer te worden. Het vlees is erg lekker, en erg bijzonder, blank, biologisch en zonder antibiotica geproduceerd, dus verschillende restaurants experimenteren er nu mee op het menu. Als je maar afzet weet te vinden, voor een goeie prijs, dan kan er heel veel opgezet, ontwikkeld en georganiseerd worden. De stieren en wij zijn daar heel blij mee. Via via heeft hij ook land gevonden bij verschillende boeren en in verschillende natuurgebieden, waar een paar stiertjes gestald konden worden. Dit is helemaal fantastisch. Zo krijgen de stieren weer een langer leven dan 10 dagen. Deze 10 dagen is het wettelijke minimum waarop je een dier na geboorte van het bedrijf mag laten gaan. Je moet er eerst 10 dagen voor zorgen, dus dat doen wij. Daarna gaan ze dus meteen naar de slacht. Of ze gaan naar een boer met een weitje. Wilt u ook zo’n boer worden? Dan moet je een UBN nummer aanvragen bij Dienst Regelingen van het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie. Dat is het begin van boer worden. Je bent het pas echt, als je zelf je eigen stier kunt eten.

Tekort

Al snel had Jacob een tekort aan stieren. Ondanks het feit dat er dit jaar bij ons veel meer stieren zijn geboren dan de gebruikelijke 50%. Met de laatste stier van zaterdag 20 augustus, was de stand precies twee derde stieren en één derde vaarsjes. De voervoorlichter zegt dat het komt door een gebrek aan mangaan. We hebben meteen Hubert gebeld, en die mengt nog wat bij met zijn kruiden, maar voor Jacob is het geen probleem.

Gelukkig zijn er nog drie biologische Jerseyboeren, die zitten ook met hun stieren. De één mest ze zelf vet, en doet ze dan gangbaar naar de slacht. Dit kost geld, maar hij moet wat. De volgende heeft een natuurgebied waar hij ze in kwijt kan. Jacob gaat ermee aan de slag. Eind goed, al goed.

Nog één aap uit de mouw

Gangbare Jerseyboeren hebben het probleem niet. Waarom?? Zij gebruiken gesexed sperma. Al het sperma is toch gesexed, zou u zeggen? Nee, dit gaat over kunstmatige inseminatie (KI). Het betekent dat er geen stiertjes meer voorkomen in het sperma van het KI rietje. Dus alleen vaarsjes komen nog als boreling ter wereld als een koe is gedekt met een KI rietje met gesexed sperma. Biologisch is er nog veel discussie over, maar officieel mag het niet gebruikt worden. Beter. Ten eerste wil een koe helemáál geen KI rietjes, maar een echte stier. Een tochtige koe kan echt vervelend zijn, je kan haar niet zomaar met een kluitje in het riet sturen. En die stier heeft natuurlijk geen gesexed sperma.

Daarnaast leert de ervaring dat vaarsjes van de KI zwakker zijn. Ze hebben minder weerstand en ze zijn kleiner. En wij varen juist op die weerstand. Als je dan nog meer gaat rommelen, door het sperma ook nog te sexen, dan verwacht ik dat het er niet beter van wordt. Liever geen gesexed sperma, voor je het weet zit je zo weer aan de antibiotica.

Gelukkig hebben we nu Jacob Beeker en zijn we van al deze duivelse dilemma’s verlost. Je kunt gewoon op www.biovleesbestellen.nl lekker een stukje stier bestellen. Wij geven stieren nooit een naam, maar als mensen dat willen, kunnen we dat wel organiseren. Wij mij betreft mag u zelf de naam geven, het dier volgen en dan eten. Begin met een soepje, dan kunt u de echte bite voorlopig terug doen in de pan…

Alle kalfjes van dit jaar leven nog! Dit zijn de oudste.

Hubert nog steeds hot

Hubert komt nog steeds. Hij brengt ons zijn kruiden. Zo simpel, maar de diepgang van zijn mengseltje neemt profetische vormen aan.

Mineralen

Iedereen kan bij de apotheek een middel kopen om compleet te worden. Het heet van Van A tot Zink en klinkt op het gebied van compleetheid inderdaad ambitieus, zonder meteen holistisch over te komen. Het gaat hierbij om een supplement van vitamines en mineralen, een aanvulling op ons voedsel. Waarom hebben we dat nodig? Waarom is ons voedsel zelf niet compleet genoeg?

Niet alle mensen slikken supplementen, maar alle koeien wel. Ook biologische koeien. Er zijn wel biologische bedrijven te vinden die hun koeien niet laten slikken, maar dat zijn echt uitzonderingen. Van de 300 biologische melkveehouders, zijn er misschien vijf te vinden die hun koeien melken zonder “Van A tot Zink”. Verder slikt dus alles wat er aan koeien te vinden is in Nederland wel. Nederland is daarbij niet anders dan het buitenland.

Door melk te drinken krijg je dus supplementen binnen die de koe voor je slikt, en hoef je zelf minder te slikken. Maar waarom slikt die koe dan? Zou je geen melk willen drinken van koeien die niet hoeven te slikken? Zou dat beter zijn?

Er is toch geen ziel die gezonder eet dan een koe, zij staat de hele dag als het ware in een verse groene salade te happen, grazen heet dat. Als het gras van een koe niet meer compleet is, wat dan wel? Waarom laat de natuur ons hier in de steek?

Blijkbaar zit er een gebrek in het gras dat koeien eten. Inderdaad, dat is zo. Het eerst geboren kalf van een koe wordt regelmatig dood geboren. Ik ken de cijfers niet, maar het is een groeiend probleem in de melkveehouderij. Het komt door seleniumgebrek. Een mineraal met een S, Selenium, duidelijk een ingrediënt voor “Van A tot Zink”. Selenium wordt als supplement gegeven in de melkveehouderij. Het helpt wel iets, aantoonbaar, maar toch krijg je het probleem van doodgeboren eerste kalveren er niet mee de wereld uit.

Wanda en Fasa.

Is gras compleet?

Mineralen zijn, als je ze rechtstreeks bijvoert als supplement, niet altijd goed opneembaar. Dat zie je bij Selenium, het helpt wel iets, maar niet helemaal. Hoe je de opneembaarheid van synthetisch Selenium kan verbeteren is onbekend. En te veel geven, kan zelfs schadelijk zijn.

De vruchtbaarheid van koeien in het algemeen gaat achteruit. Veel boeren hebben problemen om koeien drachtig te krijgen. Ze kunnen dan geen kalfje meer krijgen. Maar een koe moet wel jaarlijks een kalfje krijgen, anders geeft zij geen melk. Een koe die problemen heeft met haar vruchtbaarheid, gaat dus naar de slacht. Vruchtbaarheid is steeds vaker een reden om een koe naar de slacht te doen.

Een graatmeter hiervoor is de zogenaamde tussenkalftijd. Dat is de tijd tussen twee kalfjes. Die was 20 jaar geleden 390 dagen, gemiddeld in Nederland. Nu is die gestegen naar 420 dagen. Dat is eigenlijk te lang, de melkgift zakt dan weg. Men zoekt de oplossing in het mineralenmanagement.

Kortom: het gras is gewoon niet meer compleet. Het gras voedt zich met mineralen uit de bodem. Ons bodemleven moet wel veranderd zijn in die 20 jaren.

Het jongvee dat vorig jaar is geboren ligt lekker buiten.

Wat nu?

Wat koeien eten, zou gewoon compleet moeten zijn. De natuur is altijd compleet geweest, als biologisch boerin laat ik het mineralenmanagement het liefst aan haar over. Daar heb ik vertrouwen in. Het kan mij niet schelen als ik als bioconservatief in een hoek wordt gezet. De natuur weet het altijd beter dan de beste betweter. Dus ik wil weten hoe de natuur het doet, en daar wil ik naar luisteren. Geen gedoe met het mengen van alle letters van het alfabet, want dat verlies je altijd. De natuur is te complex om al haar geheimen zomaar prijs te geven, ik vaar liever op haar overvloedigheid.

Natuurlijk wil ik het mineralen alfabet wel kennen, maar ik wil daar niet op varen. Want dat lukt soms niet goed. Ik wil weten welke weg er was, vroeger, en of die weg nog werkt. Zo zie ik ook de biologische landbouw, als een schatkamer van het oorspronkelijke. Om op terug te vallen, voor als we het niet meer weten. Als vrije oplossing voor als de menselijke vruchtbaarheid ook achteruit gaat bijvoorbeeld. En we nog steeds niet weten hoe de opneembaarheid van supplementen omhoog kan.

Bodemvruchtbaarheid en kruiden

De natuur doet het management van haar mineralen door middel van het bodemleven. In de bodem leven ontelbare organismen, die leven van plantenresten, en allerlei stofjes uitscheiden, die weer mineralen bevatten voor planten. Mineralen worden rondgepompt. Een mineralenkringloop heet dat. Daar moet je zuinig op zijn, doorbreek nooit zomaar een kringloopje, al is die nog zo klein. Bij mineralen gaat het juist om het kleine.

En de natuur werkt met een enorme diversiteit aan planten, waarvan koeien er veel lusten. Helaas staat er in het weiland alleen gras, en dan vaak ook nog van een ras: Engels raaigras. Daar zit niet alles in. Een koe zou een mengsel van soorten moeten eten: een gemengde salade. Kruiden in grasland spelen deze rol. In paardenbloemen zit bijvoorbeeld veel magnesium. Daarom zijn sommige hele oude extensieve biologische bedrijven dus in staat om koeien te melken, zonder dat deze koeien iets slikken. Hun geheim is een levende bodem, met veel bodemleven, en een kruidenrijk grasland.

De jongsten, dit jaar geen enkele verloren aan rota: een klein wondertje.

Wij hebben Hubert

Maar zo’n extensief oud grasland, dat kost tijd. En het is kostbaar. We werken eraan, en hopen die rijkdom te ontwikkelen. Toch willen wij graag nu al op een natuurlijke manier mineralen geven. Omdat we geloven dat ze dan beter opneembaar zijn, en omdat we denken dat het echt belangrijk is. Voor de koeien, voor hun gezondheid, en voor de gezondheid van de mensen die de kaas van de melk van onze koeien eten. Daarom zijn we zo blij met Hubert. Hij heeft een kruidenmengsel ontwikkeld dat werkt. Hij heeft er jarenlang over gedaan, als onderzoeker bij een heuse proefboerderij in Kleve. Het werkt gewoon. Vraag niet wat het kost (1,80 euro per kg, we voeren 80 gram per koe per dag), dat doen de koeien ook niet.

Het begin

We zijn met Hubert begonnen omdat we last hadden van longworm. Je moet dan een goedje over de rug van een koe gieten, dat dus via de huid wordt opgenomen, met de toepasselijke naam “pour on” (schenk op). Dit werkt heel goed tegen longwormen in koeien, maar ook tegen alle soorten wormen in de grond. Jammer dus, want die wormen in de grond koesteren we juist. Hubert schreef zijn kruidenrecept voor, en wij waren inderdaad van de longworm af. Super.

Nog meer resultaten

Maar nu komt het: we zijn ook van de rota af. Dit is een afschuwelijke diaree bij jonge pasgeboren kalfjes, waar ze aan dood gaan. Ieder jaar weer verloren we een derde tot de helft van onze kalfjes. Daardoor moesten we 10 jonge koeien kopen in Denemarken, die kostte 1300 euro per stuk en hadden niet eens horens.

Plus de doodgeboren eerste kalfjes, daarvan hebben we er dit jaar nog maar 1 gehad. Super.

En… nu komt het… de vruchtbaarheid van de koeien neemt toe. De tussenkalftijd neemt weer af. Sinds oktober 2010 voeren we de kruiden bij, en onze tussenkalftijd is in die 10 maanden gedaald van 421 naar 397 dagen! Een ongelooflijk resultaat, maar mij gaat het ook gewoon om de vruchtbaarheid zelf. Kom nooit aan de vruchtbaarheid van een koe. Zij is de vruchtbaarheid zelf. Vruchtbaarheid is de kern van het leven. In die zin is een koe heilig, en ik ben blij dat Hubert met zijn kruiden ons die weg weer heeft getoond.

Remeker wint de Ekoland Innovatieprijs

Heel erg blij mee. Hierbij het Juryrapport:

De jury van de Ekoland Innovatieprijs 2011, bestaande uit Maria van Boxtel, Geertje Schlaman, Jan Spaans, Jan de Veer en Kees van Veluw heeft besloten de eerste prijs toe te kennen aan Jan Dirk en Irene van de Voort.

De vakjury beoordeelde de bedrijven op de criteria

• innovatie,
• originaliteit,
• effectiviteit,
• algemene toepasbaarheid,
• duurzaamheid.

De juryleden motiveren hun keuze als volgt:

Jan Dirk en Irene van de Voort, Lunteren (Gelderland) hebben met hun bedrijf De Groote Voort een biologische melkveehouderij en kaasmakerij.

De innovatie betreft het geheel antibioticavrij werken.

Bovendien realiseren Jan Dirk en Irene een volledige eigen afzet van de smaakvolle Remeker kazen via met name speciaalzaken.

De meest recente vernieuwing is daarnaast het vervangen van de plastic beschermlaag om de kazen door een korstbehandeling met boterolie.

Het antibioticavrij werken is en systeeminnovatie die vereist om goed waar te nemen. Jan Dirk en Irene kennen hun dieren, hun land en de diervoeding door en door en kunnen aan zowel afzonderlijke aspecten als aan het geheel waarnemen waar bijsturen vereist is. Met hulp van Dirk Zaaier zijn zij erin geslaagd een rantsoen te ontwikkelen voor de koeien wat helemaal ín de pens verteerd. De mest is daarmee volkomen verteerd.

Door het voeren van diverse soorten geplette granen en eiwitbronnen (lupine), is het mogelijk om per halve dag het rantsoen bij te sturen, afhankelijk van het suikergehalte in het weidegras. Deze simpele maar slimme innovatie van het verse, enzymrijke voer vereist investeringen en tijd, maar geeft de mogelijkheid de koeien gezond en vitaal te houden.

Een flinke schep kruidenpreparaat over het voer voorkomt wormmiddelen en kalverdiarree.

De kudde houdt de hoorns. Door een nieuwe, ruime stal met een groot afgerond gedeelte te bouwen, hebben de koeien ruimte en worden ze niet in de hoek gedreven. De Groote Voort houdt hiermee een kudde van zowel gehoornde als onthoornde dieren in één stal, zonder verwondingen. Uniek in Nederland.

Kaas maken doet Jan Dirk als sinds 1984. De smaakvolle kwaliteitskazen worden goed verkocht, direct vanaf de boerderij naar natuurvoedingswinkels en kaasspeciaalzaken. De jury is onder de indruk van de goede afzet, die het mogelijk maakt dat Jan Dirk en Irene hun kaasprijzen kunnen verhogen zonder geklaag van afnemers. Alle veranderingen op de boerderij, zoals de ruimere stal, de voer- en pletmachines en de boteroliewinning, vereisten namelijk flinke investeringen.

Ook op het gebied van kaasmaken innoveren Jan Dirk en Irene. Zij beschermen hun nieuwste kazen niet meer met een plastic coating als korst, maar smeren ze in met boterolie.

Met deze korst blijven de kazen ook prima houdbaar en is de korst zelfs eetbaar. Boterolie gemaakt van de melk van gehoornde koeien blijkt hier essentieel voor de kwaliteit.

Aan de afzet van Jersey stiertjes werken Jan Dirk en Irene nog.

Conclusie Jury

De Groote Voort heeft met een eigen en consequent doorgevoerde bedrijfsfilosofie aangetoond een uniek product te bieden van uitstekende smaak en kwaliteit. Het geheel eigen bedrijfssysteem waarin alles samenhangt maakt het mogelijk dat de dieren antibioticavrij kunnen worden gehouden. Dit is uniek voor zowel de biologische als de reguliere dierhouderij,en versterkt de plaats van de biologische landbouw in de hedendaagse maatschappij. Jan Dirk en Irene vervullen hiermee een voortrekkersrol.

Dit alles tezamen maakt dat Jan Dirk en Irene van de Voort tot de terechte winnaars van de Ekoland Innovatieprijs 2011.

www.biovak.nl

www.ekoland.nl

Melk in een pak kan tegenwoordig 30 dagen oud worden, zonder te bederven. Er zijn namenlijk nieuwe technieken om deze melk te pasteuriseren. In Amerika is gepasteuriseerde melk zelfs al tot 60 dagen houdbaar. In kaastermen zou je een Nederlands pak melk al bijna “jong” kunnen noemen en een Amerikaans pak al bijna “jong belegen”. Jong is namenlijk zes weken oud en jong belegen is drie maanden oud. Op een pak melk staat echter nog steeds de term “vers”. Het programma Netwerk maakt hier een item over en kwam bij ons filmen. Gezellig dronken we eerst een kopje thee aan de keukentafel, met journalist, cameraman en geluidsman.

Een pakhuis vol vers vet.

Wageningen zwijgt

Wat komt een journalist van Netwerk doen in Lunteren, vraagt u zich af. Moet die man niet eerst gewoon naar Wageningen, waar dé landbouw-, voedsel-, en milieu-universiteit is gehuisvest? Qua kennisniveau vooraanstaand in de wereld? Tja, daar was hij al geweest, maar de hoogleraar zuivel wilde niets zeggen. Stille wateren, diepe gronden. Bij hoog en bij laag zweeg de zuivelwetenschap in Wageningen. De journalist van Netwerk vond het zelf ook wel een beetje vreemd. Misschien interessant voor een volgend onderwerp bij Netwerk. Er worden namenlijk vraagtekens gezet bij de onafhankelijkheid van Wageningen, omdat veel onderzoek betaald wordt door het bedrijfsleven. U kunt dit lezen in het onvolprezen Agrarisch Dagblad. Tja, als de zuivelwetenschap in Wageningen past, aan wie stel je dan je vraag?

Lunteren, of all places

Er is gelukkig een hoogleraar te vinden in Wageningen die niet betaald wordt door het bedrijfsleven. Een soort doekje tegen het bloeden. Die praat meteen weer veel te veel, het is een socioloog. Zo’n schoorsteen, met een slordig bloesje. Op zich vind ik het altijd wel charmant aan een man als je kan zien dat hij zichzelf aankleedt, maar het moet er niet té dik bovenop liggen. Zijn wetenschappelijke ideeën zijn niet objectief, niet subjectief, maar kritisch binnen een theoretisch kader. Dit is de onbetaalde kant van Wageningen, en daarmee heb je Wageningen dan ook wel zo’n beetje gehad. Deze kant is onbetaald, onafhankelijk, ietsje politiek misschien, maar waar er politiek ingekleurd wordt, gebeurt dat altijd expliciet binnen een ingekaderd theoretisch paradigma. Zo hoort dat in de wetenschap eigenlijk te gaan, volgens onbetaald Wageningen, want objectief waarnemen, dat bestaat natuurlijk niet. Volgens de modernste inzichten in de kwantumfysica bestaat er sowieso geen onderscheid meer tussen waarnemer en object, of ze nou samen betaald worden of samen niet betaald worden, maar dit terzijde. Er is ook een vrouwelijke hoogleraar in Wageningen die op deze manier onderzoek doet naar de liefde. Liefde tussen mensen, wetenschappelijk bekeken. Daar moet toch wel een flinke dosis ervaringskennis aan ten grondslag liggen. Wageningen op zijn best. Maar dit ook terzijde. De Netwerkjournalist kwam bij deze pratende hoogleraar terecht. De socioloog begon een warrig verhaal over enzymen, want dat is natuurlijk helemaal niet zijn vakgebied. Van wie hij dat verhaal had? Van Jan Dirk van de Voort, uit Lunteren.

De vraag

Zodoende kwam deze Netwerkjournalist terecht bij de goeroes van de rauwe melk. Wist hij veel. Weer dwaalde hij van zijn onderwerp af: pasteuriseren moet je zowiezo nóóóóóóít doen. Gewoon rauw drinken die melk. Wij wisten ook niet welke nieuwe technieken er zijn voor pasteurisatie, daar houden wij ons verre van. Dertig dagen?? In Amerika al zestig? Krijgen we na de “verse” Argentijnse biefstuk en de “verse” Thaise kip binnenkort ook “verse” melk uit China? In 60 dagen kan het zelfs retour. De uitholling van de term “vers” door de concurrentie komt ons wel goed uit eigenlijk. Onze kaas, die wordt gemaakt van écht verse melk, (u en ik begrijpen elkaar) wordt er alleen maar meer onderscheidend van. De term “vers” is net als “natuurlijk” of “ambachtelijk” of “echt” of “duurzaam” niet wettelijk beschermd. Dus iedereen mag dat overal op zetten, ook op een pak melk van dertig dagen oud. Niks mis mee, helemaal geen item dus.

Wat is vers?

Laten we de term vers eens terugbrengen naar zijn oorsprong. Waar denkt u aan bij vers? Sla is vers, of een appel bijvoorbeeld, ervan uitgaande dat ze niet verlept of verrot zijn. Appelmoes is niet vers. Alles wat niet gekookt is en nog fris is, dat is vers. Verse groenten bijvoorbeeld.

Vers is gezond

Aan vers zit een gezondheidsclaim: vers is gezond. Wetenschappelijk gezien is dit onzin, zo’n claim krijg je nooit hard, want “vers” is niet te definiëren, en “gezond” is ook dermate complex afhankelijk van een oneindig aantal variabelen, dat je daar niet uit komt. Laat staan dat er een rechtevenredig verband is tussen deze twee definities, dat ook nog herhaalbaar is. Wie betaalt dan de herhaling, vraag je je af. Dat is verder niet ons probleem. Vers is gezond, dat weet een kind.

Rauwe melk is vers en verboden

Melk kan ook vers zijn, dan is de melk niet verhit. Ongepasteuriseerd, er is gewoon helemaal niets mee gedaan. Onvoorstelbaar. Er zijn mensen op aarde die zulke melk nog nooit hebben gezien. De melk “recht uit een koe”. Vers. U weet wel. Deze melk heet “rauwe melk”, maximaal drie dagen houdbaar. De Netwerkjournalist, de cameraman en de geluidsman dronken onwennig een kommetje rauwe melk leeg. Dát hadden ze nou eigenlijk moeten filmen. En… nu komt het, deze melk mag helemaal niet meer verkocht worden. Verboden. Het móet gepasteuriseerd worden, voordat u het koopt. Verse melk is dus voor u als gewone consument niet verkrijgbaar.

Boerenkaas

Maar gelukkig kunt u verse melk wel eten, in de vorm van kaas. Kaas is het enige zuivelprodukt dat je van ongepasteuriseerde rauwe vérse melk mag maken en mag verkopen. Dat is dan dus rauwmelkse kaas. Bij het maken van kaas komt de temperatuur van de melk niet uit boven de temperatuur van de koe. Rauwmelkse kaas is dus de enige manier voor u om verse melk binnen te krijgen. Van oudsher is rauwmelkse kaas wettelijk beschermd onder de term “boerenkaas”. Het betekent dat de voedsel- en warenwet voorschrijft dat als je “boerenkaas” op een kaas zet, dat het dan van rauwe melk gemaakt moet zijn. Anders mag je het er niet op zetten. Helaas is hier een onduidelijkheid ingeslopen, omdat het alleen geldt voor kaas.

Dus alle andere “boeren-” dingen (boerenjoghurt, boerenboter, boerenvla, boerendropjes, boerensokken, ect.) zijn net zo rauwmelks als de boerenmelk van dertig dagen oud. Niet dus. Dit verhaal is dermate ingewikkeld, dat niemand het weet. Echt een nieuwsitem dus: de enige verse melk is rauwe melk. Rauwe melk is gezond. Rauwe melk is verboden. U kunt rauwe melk alleen kopen in de vorm van kaas. Deze kaas heet “boerenkaas”. De term “boerenkaas” is wettelijk beschermd. Voor de camera kwam het verhaal er niet zo duidelijk uit, omdat Jan Dirk en ik begonnen te kibbelen over de lichaamstemperatuur van een koe. Tijdens een mediatraining leer je vast in les 1: niet kibbelen. Maargoed, nu weet u het in iedergeval.

Enzymen

Wetenschappelijk gezien is rauwe melk gezond omdat er enzymen in zitten. Er zit natuurlijk nog veel meer in, maar tegenwoordig zijn probiotica uit en enzymen zijn hot. Jan Dirk deed er een boekje over open voor de camera. In alles wat vers is zitten enzymen. Deze enzymen verlies je door verhitten. Daarom is een appel gezond en appelmoes niet. Dat verschil voelt u wel aan. Enzymen heeft u nodig voor de vertering van uw voedsel. Ze zijn de katalisator in uw eten, het gereedschap, waar je voedsel mee afbreekt. En ze zijn heel specifiek, dus ieder onderdeel in uw eten heeft zijn eigen enzym. In appels zit suiker, dus ook enzymen om suiker af te breken. In sla zitten koolhydraten, dus ook enzymen om koolhydraten af te breken.In rauwe melk zit vet, dus ook enzymen om vet af te breken. En nu komt het: van dit vet-enzym, lipase, val je af!! Lipase breekt vet af in je lichaam. Lipase, het afslankenzym bij uitstek, zit in rauwe melk. Niet in appels of sla, omdat daar ook geen vet in zit. In Amerika is rauwe melk allang een hype. Jan Dirk ging na lange tijd weer rauwe melk drinken. Van onze eigen koeien natuurlijk, met een vetpercentage van 6,2% (!). Hij viel vijf kilo af in 6 weken. Ongelooflijk. Gezien ons leeftijdsverschil zou je kunnen zeggen dat ons huwelijk gebaseerd is op rauwe melk. Ik moet er niet aan denken, zo’n vieze buik aan mijn man. Je kunt dus best vet eten, als het maar vers vet is. Bent u niet zo’n melkdrinker, maar heeft u wel een bierbuik? Geen nood, er is ook één ongepasteuriseerd bier: Limburgs Land. En alle wijn is ook ongepasteuriseerd. Het had maar een haartje gescheeld of alle wijn had ook gepasteuriseerd moeten worden in Europa, vanwege lysteria (een bacterie), maar in het verleden is dat net goed gegaan. Ik moet er niet aan denken, gepasteuriseerde wijn, niet te drinken toch? Ook koudgeslingerde honing en koudgeperste olie zijn vers, vol enzymen en heel gezond. Ook noten bijvoorbeeld. De Netwerkjournalist momelde iets over een apart item.

Melkautomaat

Door de rauwe melk hype is er gelukkig een maas in de wet gevonden voor consumenten die rauwe melk willen drinken. Er zijn vijftien boeren in Nederland die een rauwemelk-automaat of melktap (of melkdrive) aan de weg hebben staan. Als u googlet op “melkdrive” of “rauwemelkautomaat” vindt u er een paar. Je mag als boer dus de rauwe melk niet aan een winkelier of groothandel verkopen, maar wel direct aan de consument. Er moet dan een bordje op de melktap hangen, waarop staat dat u de melk eerst moet koken. Dit bordje is wettelijk verplicht, maar u kunt dit bordje gewoon negeren! Maar u kunt natuurlijk ook Remeker eten. Olde Remeker kan ook, alle lipase zit er na anderhalf jaar nog gewoon in, als u het maar niet verhit. En al het vet zit er ook nog in! Lekker hoor, 50-plus. U slankt er van af. Jan Dirk en ik eten met de drie jongsten ruim een kilo rauwmelkse roomboter in de week, zeker 2 kilo Remeker (50 plus dus), en 15 liter rauwe melk van die 6,2% vet. Het vet om te braden nog niet meegeteld. Een beetje diëtist gruwelt hiervan, maar het vet is vers, dus iedereen is gewoon volslank bij ons thuis. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat kinderen vet echt nodig hebben om te groeien, en dat het heel gezond is.

De nieuwe technieken

We weten niet wanneer Netwerk dit item uitzendt, maar het wordt augustus. Rest nog de vraag wat die nieuwe pasteurisatietechnieken in de fabriek nou zijn. Wij wisten het ook niet, maar na enig pluizen in óns netwerk weten we het wel. Het is bactofugeren. Dat is de melk door een centrifuge halen, zodat de sporen (bacteriezaadjes) eruit zijn. En het pasteuriseren zelf gaat tegenwoordig ook anders, je kan lang bij lage temperatuur pasteuriseren, maar ook kort bij hoge temperatuur. Kort-hoog heet dat. Uw melk uit een pak is dus eigenlijk niet vers, maar kort-hoog. Onder boeren wordt het vetloze kort-hoog uit een pak “Campinawater” genoemd, maar dit terzijde. De Netwerkjounalist bleef maar doorzagen tegen ons dat fabrieksmelk nu zo industriëel is, niet vers, niet echt, niet natuurlijk en hij probeerde ons dat te laten beamen. Volgens mij kon het hem verder ook geen bal meer schelen wát die nieuwe pasteurisatietechnieken zijn die de melk 30 dagen houdbaar maken. Hij wilde gewoon een zwart-wit verhaal neerzetten. Daar had hij ons voor nodig. Wij gebruikten hem weer om het rauwe melk verhaal eens goed in te koppen voor een camera, zonder mediatraining, dat wel. Hopenlijk is de kern van ons verhaal, het afslank-enzym lipase, niet weggeknipt. Vers vet is gezond! En de hoogleraar zuivel? Tja, wie zwijgt, stemt toe.
www.netwerk.nl