Sommige dingen in het leven komen op hun pootjes terecht. Rustig draai ik mijn uurtjes in het bedrijf. Ik melk, ik voer en draai weer kazen. De kredietadviseur heeft mijn 06 ook in zijn telefoon, zodat hij altijd kan bellen. Ook als ik van het erf af ben om mij druk te maken als bestuurder van het Biohuis; de vereniging voor alle biologische boeren van Nederland.

lekker melken, altijd mooi

Melken

Het melken krijg ik steeds beter in de vingers. De relatie tussen de koeien en mij krijgt steeds meer diepgang. Je kunt een koe kennen, door het nummer te lezen dat om haar nek hangt. Nog beter ken je een koe, als je haar naam kent, en haar herkent aan haar kop. Ooit kwam ik er achter dat Jan Dirk de koeien het beste herkent aan het uier. Dit komt omdat je onder de koe staat als je het melkstel onderhangt tijdens het melken. Toen heb ik mij heilig voorgenomen om de koeien te leren kennen aan de kop, en dat is gelukt. Eerlijk gezegd moet ik soms ook nog wel even naar het nummer kijken… en sommigen hebben zo’n markant uier, die herken je meteen!

Maar er is meer. Je kent een koe ook door haar karakter. Sommige koeien zijn knuffelig en aanhankelijk, anderen zijn schuw. Sommige koeien zijn dominant, anderen staan lager in de hiërarchie. Weer anderen zijn ronduit gemeen. Sigrid bijvoorbeeld, net niet sterk genoeg om bij de sterken te horen, werd gemeen, en reageerde zich af op de zwakkeren. Ze hield alle  koeien zwakker dan haar, tegen in de wachtruimte, voordat de koeien de melkcaroussel in lopen. Ze ging altijd bij het gangetje staan voor de ingang, om alle anderen tegen te houden. Dat hield enorm op tijdens het melken, het schiet totaal niet op. En als er dan eindelijk een koe langs haar durfde te gaan, dan gaf ze altijd een haal met haar horens na. Even gemeen prikken in de buik van de andere koe, tot bloedens toe. We hadden nog nooit een koe naar de slacht gedaan om het karakter. Sigrid was de eerste. Sommige vrouwen zijn gewoon gemeen.

Er is nog meer. Je kunt een koe kennen door haar voor- en nageslacht te kennen. Dus welke moederlijn is het, en welke vaders zitten er achter (vader en moedersvader?) en welke dochters zijn van haar? Beauty’s, Sennes, Mara’s en Kroby’s, we hebben ongeveer 25 moederlijnen. Sommigen zijn heel oud, anderen zijn pas gestart bij de aankoop van 10 Deense dames in 2007. Onze oudste lijn is Karin. Dit is een nakomeling van één van de eerste drie Jerseys die mijn schoonvader eigenhandig uit Denemarken is gaan halen in 1967. Dit waren tevens de eerste Jerseys die in Nederland aankwamen, samen met twee andere boeren die er ook elk drie kochten.

De andere twee lijnen uit 1967 die wij in de stal kregen zijn lijnen die uitgestorven zijn. Karin heeft één dochter, ook Karin, en die heeft dit voorjaar gekalfd. Helaas was dit een stiertje, zodat de Karinnen nog steeds een beetje dun gezaaid blijven.

Maar last but not least kun je een koe ook kennen aan haar productie. Bij mij bleef deze kennis een beetje achter, maar dat begint nu toch echt te komen. Als een koe maar twee liter geeft, dan ga ik niet meer Jan Dirk bellen, maar dan weet ik dat zij aan het einde van haar lactatie is. Ik weet nu welke koeien echt goed zijn, en altijd veel geven, en welke koeien het niet goed doen. En eerlijk is eerlijk, het heeft invloed op mijn relatie met haar. Ik begin de koeien die veel geven echt te waarderen.

werken tijdens 24-uurs huwelijk

De melkcontrole

Eens in de 8 weken komt de melkcontrole. Er komt een man van CRDelta, een bedrijf dat ook sperma levert, de hele fokkerij voor je kan adviseren en ook allerlei managementprogramma’s voor alle onderdelen van het bedrijf kan leveren, en die man neemt  van de melk van alle koeien apart een monster. Het komt erop neer dat we samen in de melkput staan. Normaal is melken een eenzame bezigheid, waarbij je op gaat in de rust van de koeien. Jan Dirk heb ik er graag bij, maar die laat zich eigenlijk nooit zien in de melkput als ik melk. Ik moest dan ook een beetje wennen aan deze man in mijn melkput. Ik zie het melken als een meditatieve bezigheid, waarbij ik altijd ondertussen wegmeimer, zodat belangrijke dingen mij weer te binnen kunnen schieten. Ik melk een beetje te langzaam naar de zin van deze man, maar dat komt omdat hij steeds in de weg staat. Afijn, Jan Dirk heeft het nu zo geregeld dat het monsternemen en mijn melkbeurten niet meer samenvallen. Als het melken dan in de soep loopt, dat kan gebeuren, dan gaat alles tegelijk fout, dan krijgt de arme monsternemer in ieder geval niet meer de schuld.

Neknummer met romantische achtergrond

De uitslag

Als alle monsters genomen zijn, twee monsters per koe, één van de ochtendmelkbeurt en één van de avondmelkbeurt, dan rolt de uitslag na een paar dagen in de bus. Een zee van cijfers staat op vier A4’tjes. Jan Dirk en ik kunnen er uren naar turen. Precies staat aangegeven wat iedere koe geeft, wat het vetgehalte is in haar melk, wat het eiwitgehalte en wat het suikergehalte. Ook het zogenaamde “Ureum” staat erbij. Dit is de losse stikstof in de melk, de restjes als het ware waaraan je kan zien of je niet te veel eiwit voert van een onopneembare soort. En het celgetal is ook belangrijk, dit is een maat voor de gezondheid van het uier. Als het celgetal hoog is, zit de koe tegen uierontsteking aan, of er is iets anders aan de hand wat haar weerstand om laag heeft gehaald. Ook hoeveelste kalf, en het aantal dagen dat de koe melk geeft na afkalven, staat er allemaal netjes bij opgesomd. Ook een overall score, zodat je kan zien of de koe meer of minder dan gemiddeld geeft, gecorrigeerd naar gehalten en tijd na afkalven. Dit kun je natuurlijk allemaal relateren aan de fokkerij en conditie, zodat Jan Dirk en ik hebben afgesproken dat we niet meer over koeien praten in bed.

En verder

Boer worden is een groeiproces, waar bij je soms niet door hebt hoe hard je groeit. Omdat Jan Dirk graag wel de touwtjes in handen houdt op de boerderij, hobby ik ernaast als bestuurder bij het Biohuis. (www.biohuis.org, biologische boeren kunnen lid worden van deze nieuwe vereniging en u kunt vriend worden.) Dit maakt mij erg gelukkig en het loopt allemaal erg goed, tot grote tevredenheid van Jan Dirk, ook al loopt ons 24-uurs huwelijk terug in uren door de vele vergaderingen buiten de deur. Ook mijn geliefde CDA levert mij een date op met Bleker, wat ik handig kan gebruiken in mijn uitdijende netwerk.  Tenslotte begint de verkoop van “De Boerin vertelt” aardig te lopen. De aandacht die dat oplevert , maakt Jan Dirk op geen enkele manier jaloers. Mannen zijn daar toch beter in dan vrouwen….

de boerin vertelt

Vandaag helemaal in mijn nopjes. ”De boerin vertelt” gaat naar de drukker!! Zo’n eerste keer is dat toch bijzonder… Van 22 blogs is één boek gemaakt, en dat komt uit bij “mijn” uitgever BDU in Barneveld. Op 31 maart of 2 april dit jaar, 2012. Dus vandaar dat de meeste blogs nu niet meer op de website staan helaas, maar wel straks in het boek!!

U kunt het vanaf 2 april 2012 bestellen, bij www.bduboeken.nl, de website van de BDU. Het kan ook zelfs bij de bol.com, bij Albert Hein dus eigenlijk, want die hebben deze site overgenomen. Wie weet, wie weet wat hier allemaal nog uit kan bloeien.

Waar gaat het boek over?? Hierbij een korte samenvatting en bloemlezing, de teksten waar mijn uitgever ook voor viel. Alle promomateriaal moet nog ontwikkeld worden, dus dat komt later. De kaft vind ik heel mooi geworden. Allemaal knap werk van de uitgever, die de finishing touch vakkundig heeft neergezet.

Kernachtig

DE BOERIN VERTELT beschrijft het leven op de boerderij voor mensen die daar ver vanaf staan en niet in de gaten hebben hóe ver. Het boek gaat over de koeien, de bodem, de KI, het rantsoen, de kaas, antibiotica, de administratie, mest en natuurlijk over mensen. Bovendien houden de boer en boerin heel veel van elkaar, ondanks hun 24-uurs huwelijk. De wetenschap wordt en passant ook uitgedaagd, omdat boeren nou eenmaal altijd hun intuïtie gebruiken, op een realistische manier.

Toekomstige lezers hier nog lekker aan een diner tussen de koeien

Winter

De boer om zijn kaas uitgeroepen tot Held van de Smaak. Zodoende kan goed uitgelegd worden wat smaak eigenlijk is. De oogst is dit jaar wat mager en de lezer krijgt een goed beeld van wat zo’n koe allemaal te eten krijgt. De stier mag ook weer bij de koe en met kerst staat hij op het menu.

Voorjaar

De avonturen gaan verder met een Engelse Landlord die ook kaas maakt van melk van Jerseykoeien. De lezer leert dat zowel koeien als bodemleven het gezondst blijven van vers gras, dan wel van verse mest. En dat je melk beter niet kunt pasteuriseren. Gewoon rauw laten. En “vers”. Verder moet het onkruid gewied worden. De koeien mogen zelf hun mening geven via de dierencommunicator, een les waar geen coach tegenop kan. Antibiotica is uit, horens op de koeien zijn in. Boer én boerin winnen weer een prijs: “Best Dutch Cheese”.

Herfst

De koeien slikken vitaminen. De boerin heeft dat niet nodig, die gaat op meditatiecursus, 10 dagen in stilte. Daarna is er weer energie voor de boekhouding en de kalfjes. Er is ook tijd voor een leuke fokkerijshow in Denemarken met personeel én voor een vakantie met het hele gezin. Helaas is de handel in rauwe melk nog steeds verboden.

Winter

Het ruimen van de geitjes van andere boeren gaat de boerin niet in de koude kleren zitten. Zeker niet vanuit het oogpunt van kwantumfysica. Gelukkig innoveert de kaas gewoon door met een nieuw zout en een nieuw korstje! Het CDA heeft ook een nieuw lid: een compassiedemocraat.

Lievelingsfoto komt ook in het boek

Bloemlezing

Uit: “Held van de Smaak”

Het geeft veel drukte en leuke felicitaties. De flessen goeie wijn slaan ons om de oren, blijkbaar associëren mensen dat met kaas. We krijgen ook de pers aan de deur. Die blijkt iets minder culinair. Na drie interviews zijn we al aardig ingewerkt in het beroep van persvoorlichter. De truc is om alleen te zeggen wat je kwijt wilt en onzinvragen drastisch en volledig af te kappen. In de Gelderlander komt te staan dat ik alle koeien bij naam ken. We zijn bang dat de Partij van de Dieren mij komt overhoren. Een vraag: “Heeft u ook magere kaas?” Ik antwoord dat die vraag bij ons vloeken in de kerk is. “Rauwe melk, is dat iets nieuws?” Nee hoor, langs de weg naar Rome werd het ook al verkocht. Ik geef aan dat dat betekent dat de kaas gemaakt wordt van ongepasteuriseerde melk, waarop de journalist concludeert dat onze kaas korter houdbaar is dan fabriekskaas…..

Uit: “Stier bij de koe”

Het waaide nogal, maar het verhuurbedrijf had de tent na enig aandringen dan toch wel willen opzetten. Het was op een boerenerf, waar natuurlijke dekking al jaren bedreven wordt. Beamer, gaslamp, geluid, alles deed het. Er zaten al met al zo’n 50 mensen in de wapperende tent. Voornamelijk heren, de fokkerij is een echte mannenzaak. Het enige vrouwelijke eraan zijn de koeien, maar die worden consequent aangeduid met hij, zodat het niet zo opvalt. Er was nog één vrouw, dat was de fotograaf. Er verscheen inderdaad een mooie foto in het Agrarisch Dagblad, de krant waar iedereen die voedsel eet zich eens op zou moeten abonneren.

Verder waren er nog twee omaatjes, de vrouwelijke variant van de twee oude mannetjes op het balkon van de Muppetshow, dat waren twee ambtenaren van het ministerie van LNV.

Er was een enkele adviseur aanwezig. En verder allemaal boeren. Heerlijk. In deze inverse situatie kon ik mij goed voorstellen wat het is om de stier te zijn.

De boer waar we te gast waren was net de vorige dag vader geworden. Over fokkerij gesproken.

Uit: “De mesthoop, kloppend hart van ons bedrijf”

De mesthoop is de basis van het biologisch bestaan, het kloppend hart van ons bedrijf. Hier sluit de kringloop; het einde, het afval, gaat over in een nieuw begin. Rebirthing is er  niets bij. Miljoenen, miljarden, triljoenen bacteriën en  schimmels knopen het eind aan het begin. Mest wordt plantenvoeding, de grassprietjes lusten er wel pap van. De koe kan er rustig op los grazen, en geeft weer melk en mest. De kwaliteit van onze mest vinden wij even belangrijk, zo niet belangrijker dan de kwaliteit van onze kaas. Mest is mest denkt u, maar niets is minder waar. Tussen mest en mest zit evenveel verschil als tussen een “plakje vacuüm ” en de onvolprezen Remeker.

Uit: “De koeien gaan naar buiten”

Twee jaar geleden hadden we 10 drachtige vaarzen (een soort van zwangere koe-pubers) gekocht in Denemarken. We hadden problemen in de opfok van jongvee, dus we kwamen koeien tekort. Twee vaarzen kwamen van een Deens bedrijf waar de koeien helemaal niet meer naar buiten mochten. Deze dames hadden nog nooit vers gras gezien, en wat bleek?? Ze durfden niet naar buiten! Ongelooflijk. Jan Dirk zei: “nu begrijp ik al die boeren die de koeien binnen houden en zeggen dat ze niet naar buiten willen.” Ze durven niet, ze weten niet wat het is, ze zijn er nog nooit geweest. Na enig duwen en petsen kregen we de dames eruit, en begon ook voor hen een feestje. Ze lustten zelfs vers gras!

Uit: “De mensen rondom de kaas”

Mijn schoonvader was zo trots over het wereldkampioenschap, dat hij De Lunterse Krant belde. De betere krant van het dorp, die gerust opent met het nieuwe kapsel van de caissière bij de verdwenen Edah. Dat leverde een bos bloemen op van de lokale Rabobank, die als een soort  huls na de klapper naar beneden kwam vallen. Ik slaakte een kreet, het was echt een hele dure bos. Het geeft weer een hele andere kijk op onze kredietadviseur. “Krijgen we nu ook korting?” vroeg Jan Dirk. Ik krijg nooit bloemen van mijn eigen man. Het toeval wilde dat onze financiering net ververst moest worden.

mijn geliefde hoofdrolspeler

Uit: “Er is geen crisis zo bont, of er zit wel een vlekje aan”

U kan zich afvragen waarom het zo bijzonder is om geen antibiotica te gebruiken bij koeien. Uw kat of cavia heeft tenslotte ook nog nooit een kuurtje gehad. Maar die hoeven u alleen maar te knuffelen. Bij koeien, varkens en kippen is dat wel anders. Er moeten producties gehaald worden. De agrarische sector gebruikt in Nederland 590.000 kilo antibiotica per jaar. Dit is werkzame stof, dat wil zeggen dat de verdunnende vloeistof die in het flesje zit, niet is meegeteld. Dit is voor alle kippen, varkens en koeien samen. Dus dat zijn precies de dieren die u eet. Dat weinig consumenten bekend zijn met het antibioticagebruik bij dieren, is de typische naïviteit van de eindgebruiker, waar de crises van vandaag de dag op gebaseerd zijn.

Uit: “Londen en Dublin”

De boerderijwinkel was enorm chique. Er was een restaurant bij en een beautycentrum met een echte Indiase yogaleraar. Nu spreek ik een beetje Hindi, dus ik maakte meteen diepe indruk op de Indiër en het Europese gezelschap. Er was ook een kledingwinkel bij. Jan Dirk heeft meer verstand van kaas dan van kleding, ik denk niet dat hij de Wibra van dit zou kunnen onderscheiden. We wandelden naar binnen en Jan Dirk kijkt dan als ondernemer even de zaak rond. Hij zag twee personeelsleden, veel vloeroppervlak en erg weinig kleren, vreemd. Hij liep een rondje en probeerde de weekomzet te schatten. Er hing een tasje van 8 pond. Ook vreemd. Hoe kan zo’n toko draaien? Vloeroppervlakte is in het buitengebied natuurlijk niet duur, maar er lag wel een verrekte mooi oud tegeltje op het hele oppervlak. De Zwitser heeft waarschijnlijk een iets duurdere vrouw dan Jan Dirk, hij kwam vertellen dat er een tasje hing van 8.000 pond. Toen viel het kwartje. Buiten legde de manager uit dat er maar één of twee setjes verkocht hoeven te worden per week.

Uit: “Zo heilig als een koe”

In een meditatiecursus van tien dagen probeer ik de koeien te evenaren. Het is de zogenaamde Vipassana-meditatie. Je gaat dan 10 dagen de stilte in. Dat lijkt veel, maar de stilte trekt mij juist aan. Het is het enige waar het thuis aan ontbreekt. Er zijn vijf voorschriften waar je je aan moet houden. Zo mag je niet doden. Ik denk aan de stier Gib in de vriezer, ik kreeg zoveel complimentjes op zijn ossenhaas tijdens het kerstdiner. Dit is mijn moeilijkste voorschrift. Waar gehakt wordt, vallen spaanders, denk ik dan maar. Verder mag je niet stelen (2), en geen sex hebben(3) en geen drank of drugs gebruiken(4). Én, ten vijfde, je mag niet liegen. Dit betekent dat je tien dagen niet mag praten. Je gaat echt de stilte in. Verder mag je ook niet lezen, of tv kijken, of sporten, maar blijkbaar is dit te onbenullig om er een voorschrift aan te wijden.(Alleen op de website gepubliceerd, paste niet meer in het boek.)

Uit: “Papier kan ook heel ongeduldig zijn”

Nu boek ik de rente en aflossing op de lening voor de nieuwe stal, maar er is nog steeds geen nummer aangemaakt voor deze lening, dus ik mail de boekhouder. Ik kom er achter dat die lening dan natuurlijk ook op Jan Dirks naam is geboekt. Dat bedoel ik met verrassend. Ik heb een vuilnisbak nodig om in te kotsen en bel de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), afdeling “Vrouw en bedrijf”. Eigenlijk heb ik een minachting voor dit soort aparte vrouwenclubjes, die de boot toch vaak net missen, maar dankzij mijn boekhouder stel ik mij open om deze mening te herzien. Ik krijg voor het eerst in mijn carrière als boer een vrouwelijke adviseur aan de lijn. Ze is jurist, ook notarieel onderlegd, en mediator. Ze weet waar ik het over heb.

Jan Dirk wil na alle consternatie de huwelijkse voorwaarden maar helemaal opheffen. Gewoon alles samen. Ik krijg niet dagelijks een boerderij in mijn gezicht gesmeten, dus in lichte verwarring maak ik een afspraak met de juriste van Vrouw en Bedrijf, gelukkig wordt dat maart. Jan Dirk mag ook mee.

Uit: “De crèche houdt ons bij de les”

Het  voorjaar is begonnen, de geboortes slaan ons om de oren! Koe na koe krijgt een kalfje. Altijd weer mooi om te zien met hoeveel kracht de koeien een kalfje op de wereld zetten, en hoe liefdevol ze daarna aan de slag gaan met hun vondst. Wij genieten nog steeds van dit wonder, hoe oud en vleselijk het ook is. Na de geboorte kijken we als eerste even tussen de achterpootjes: is het een stiertje of een vaarsje? Dit oordeel heeft verregaande consequenties voor de boreling.

Uit: “Kwantumfysica voor koeien”

Gelukkig leven we in het jaar 2010, en treffen we in de kwantumfysica een wetenschappelijke basis om de boer en de ingenieur in mij te verbinden. De kwantumfysica is zo leuk en zo veel omvattend, er hoort een heel ander wereldbeeld bij. Namelijk dat alle materie in de basis alleen maar bestaat uit energie. Dus als je de materie, een deeltje, een molecuul, uit elkaar haalt tot weer andere bolletjes, dan kun je daar eindeloos mee doorgaan, maar helemaal aan het eind kom je uit op een golflengte, en zul je het bolletjesidee, dat de scheikundeleraar zo leuk op het bord kon tekenen met een cirkel, toch echt moeten loslaten. Er zijn geen bolletjes. Er zijn alleen maar golflengten. We zijn als het ware helemaal wireless. Je bent niets meer en niets minder dan een radiouitzending, of een website zo je wilt, en de theepot ook. Hoe dan ook draadloos. Dit heeft geweldige implicaties. Je voelt meteen de verbinding.

Heb je wel eens je CO2 voetafdruk ingevuld? Voor boeren heb je die ook, dan heet het de klimaatmeetlat. Uit pure interesse ga ik naar een bijeenkomst. Ik kom huilend thuis.

Huh? Ikke?

Koeienscheten

Een koe is een klimaatvervuiler. Zij is zich van geen kwaad bewust. Rustig graast ze er op los, het gras komt in haar eerste maag. Na een tijdje boert ze het weer op en gaat ze herkauwen. “Die koe heeft kauwgom!!” riep een kind op bezoek in de melkput. Dat was natuurlijk niet zo. De koe slikt na het herkauwen namelijk de klont gras gewoon weer door. Daarna komt het via de tweede maag in de derde maag, de zogenaamde pens. Daar wordt het gras verteerd. Wat kan hier nou kwaad aan zijn?? Het is juist heel knap van koeien dat zij gras kunnen verteren met al die magen. Er zijn veel veeteeltgebieden op aarde waar alleen gras wil groeien en waar mensen sinds mensenheugenis in symbiose leven met koeien. De koe zouden wij dankbaar moeten zijn, en heilig moeten verklaren. Zij was er eerder dan de auto. Dus wat is het probleem? De mens zou haar koe moeten koesteren.

Methaan

Juist, methaan. Dit is een gas dat het klimaat vervuilt. Het is een soort CO2, maar dan 25 keer zo sterk. Vooral de landbouw, de koe dus,  maakt zich hier schuldig aan. Al eeuwen lang. Maar nu is het een probleem geworden. Als je de klimaatmeetlat voor de melkveehouderij invult, (kijk op de site van het CLM, het Centrum voor Landbouw en Milieu) dan valt eigenlijk alles in het niet bij die methaan van het opboeren. Je kunt rustig rondscheuren in een trekker of kunstmest laten aanrukken uit Zuid Amerika. Als je koeien maar geen boeren laten.

Herkauwende koeien zijn de rust zelf

Goeie raad is duur

Wat nu? Gangbaar advies is om koeien meer snijmais te geven, dat verteren ze meer in de darm dan in de pens, en daar komt minder methaan bij vrij. Maar wij zijn in 2004 juist gestopt met snijmais. Koeien willen liever in de pens verteren. Vertering in de darmen levert een belasting op voor de koe. Haar weerstand zakt. Door te stoppen met snijmais, kun je zonder antibiotica werken, en dat is ons een lief ding.

In Nieuw Zeeland is al een speciaal antibiotica ontwikkeld dat methaanvormende bacteriën in de pens doodt. Heel knap natuurlijk, maar het middel is volgens mijn bescheiden mening erger dan de kwaal.

Rekenen

Gelukkig ben ik naast boerin in een grijs verleden ooit ingenieur geworden in de bodemvruchtbaarheid. En wat bleek toen?? Gras legt heel veel CO2 vast. Je moet dan wel zorgen voor opbouw van organische stof in de bodem. En dat is nu juist de kern van de biologische landbouw. Ons gehalte aan organische stof loopt een procent op in de vier jaar. Dat het zo goed en zo hard gaat, komt waarschijnlijk doordat wij geen antibiotica gebruiken. Ik stak mijn vinger op in het klimaatmeetlat groepje en stelde mijn vraag. Helaas was de meetlat ontwikkeld met gemiddelden, dus met merendeel gangbare bedrijven. Er zijn 300 biologische melkveehouders en 19.000 gangbaren, dus dit was niet meegenomen. Gangbaren zijn niet zo bezig met organische stof, die gebruiken merendeel alleen drijfmest en daarbij kunstmest. Tja, daar ging de oplossing voor dit hele probleem dus reddeloos verloren in het model. Enig rekenwerk leverde op dat je klimaatneutraal kunt werken in de melkveehouderij, als je maar genoeg organische stof vastlegt. En daar waar een perceel aan haar maximum zit over 30 jaar, kun je akkerbouw gaan bedrijven. Akkerbouw kan al CO2 neutraal. Als je het goed doet. De koe is dan van haar schuld af. En van haar schuldgevoel. Of je kunt natuurlijk de

grazende koe

bouwvoor diepploegen, zodat een nieuwe olielaag ontstaat in de diepte. Laten we dat over 30 jaar beslissen.

Gradus,

Eet je stier

Het probleem met de stiertjes is opgelost. Ze werden geboren, maar niemand wilde ze hebben. Normaal worden stieren vetgemest. Maar stieren van het ras Jersey zijn klein. Te klein. Het vetmesten is te duur, of het kalfsvlees te goedkoop. Hoe dan ook, wij vonden het niet kunnen om ze als oud vuil aan de weg te zetten. Ze móeten opgegeten worden. Gelukkig is dat nu weer geregeld.

Aan melk kleeft bloed

Het blijft een bizarre bezigheid: vlees eten. Zelf ben ik 14 jaar vegetariër geweest. Toen trouwde ik met een boer. Wist ik veel. Aan melk kleeft altijd bloed. Je kunt een koe niet melken zonder vlees te produceren. Als boerin bleef ik stug weigeren om vlees te eten. Tot mijn schoonvader vroeg of ik de koe die in de gang stond even in de vriezer wilde doen. De koe was gelukkig als geslacht en verwerkt tot vlees. Het vlees hoefde alleen nog even in zakjes gedaan te worden. Die middag liet ik kilo’s vlees door mijn handen gaan, en inderdaad, ik moest toegeven: zonde om te begraven.

Joris, opvolger van Gradus

Die avond heb ik een soepje getrokken. De bouillon at ik op, de stukjes vlees viste ik uit de soep en gooide ik terug in de pan.

Na een week ben ik ook gehakt, hamburgers, worstjes, rundervinken, biefstuk en wat al niet meer gaan eten. Maar alleen van onze eigen koeien.

Later ging ik de koeien ook melken en leerde ik ze allemaal kennen. De eerste keer dat ik een koe at die ik kende, ben ik weer begonnen met een soepje. Alida.

Je bent pas echt boer als je weet wie je eet. Ik heb wel meerdere keren soep moeten koken voor ik een worstje aankon van Alida, maar uiteindelijk heb ik de daad aanvaard. En wel zodanig dat ik mij afvraag wat ik allemaal niet nog meer zou kunnen eten. Mijn echtgenoot houdt nog steeds van mij en ligt er niet wakker van.

Ik mag wel blijven...

Veganisten en vegetariërs.

Al met al ben ik nu wel van mening dat je óf veganistisch moet eten, dus geen zuivel en geen vlees. Respect, maar ik geloof daar niet in. Óf je eet wel zuivel, maar dan ook vlees. Dat hoort erbij. Vegetariërs eten wel zuivel, maar niet het rundvlees dat erbij ontstaat. Iets in mij vindt dat niet consequent. Ik kan al dat vlees hier op de boerderij niet in mijn eentje opeten.

Baren of sterven

Het is de realiteit waarmee we werken. Na 5 liter melk, moet je 100 gram vlees eten. Het vlees van oude melkkoeien is één, het vlees van de stiertjes die geboren worden is twee. Een koe moet gewoon ieder jaar een kalfje krijgen. Een jaar na de geboorte van het kalf neemt de melkgift af. Als een koe dan niet gedekt is, en niet weer een kalfje krijgt, tja, dan gaat ze zelf naar de slacht. Dus baren is het motto hier onder de koeien. Dan blijft de melk stromen.

Stiertjes

De helft van de borelingen is mannelijk. Zo is de natuur. Deze mannen, de stieren, kunnen geen melk geven. Nooit niet. Dus zij worden vetgemest voor het vlees. En daar ging het mis bij ons: wij melken koeien van het ras Jersey, en die koeien zijn klein. En ze zijn zogenaamd melktypisch. Dat betekent dat ze wel veel melk geven, maar na slachten niet veel vlees zijn. In feite zijn het net een soort grote geiten. Geitenbokjes gaan soms ook de destructie in, omdat niemand ze wil vetmesten. Om nog maar te zwijgen van de haantjes.

Speenstier

Gelukkig hebben we nu afzet gevonden voor onze stieren. In de eerste plaats door ze gewoon meteen op te eten. Dus niet eerst vetmesten, veel te duur, maar ook niet weggooien. Ik vond een aantal klanten en zelfs iemand die een heuse barbecue organiseerde en een hele stier draaiend boven het vuur liet rondgaan, alsof het een speenvarken was. Speenvarkens zijn trouwens ook varkens die niet vetgemest worden, omdat ze te klein zijn. Een speenstier dus. De speenstier was uitgevonden, en dat was in ieder geval een begin.

Ik zag een foto van de barbecue, en weer vloog het mij naar de keel. In ken de stiertjes goed, een koester hun kleine lichaampjes met liefde, en vond het moeilijk om aan te zien boven een vuurtje. Om die zelfde reden eet ik liever ook geen haas of konijn, en heb ik moeite met hele vissen. Muggen en vliegen sla ik altijd wel zo dood, maar dit terzijde.

Ogen zijn de spiegels van de ziel...

Jacob Beeker

Zodoende en al twitterend kwam er iemand langs die wel handel zag in dit vlees. Jacob Beeker, boer zonder koeien. Burger dus eigenlijk, maar wel met een vurige wens om boer te worden. Het vlees is erg lekker, en erg bijzonder, blank, biologisch en zonder antibiotica geproduceerd, dus verschillende restaurants experimenteren er nu mee op het menu. Als je maar afzet weet te vinden, voor een goeie prijs, dan kan er heel veel opgezet, ontwikkeld en georganiseerd worden. De stieren en wij zijn daar heel blij mee. Via via heeft hij ook land gevonden bij verschillende boeren en in verschillende natuurgebieden, waar een paar stiertjes gestald konden worden. Dit is helemaal fantastisch. Zo krijgen de stieren weer een langer leven dan 10 dagen. Deze 10 dagen is het wettelijke minimum waarop je een dier na geboorte van het bedrijf mag laten gaan. Je moet er eerst 10 dagen voor zorgen, dus dat doen wij. Daarna gaan ze dus meteen naar de slacht. Of ze gaan naar een boer met een weitje. Wilt u ook zo’n boer worden? Dan moet je een UBN nummer aanvragen bij Dienst Regelingen van het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie. Dat is het begin van boer worden. Je bent het pas echt, als je zelf je eigen stier kunt eten.

Tekort

Al snel had Jacob een tekort aan stieren. Ondanks het feit dat er dit jaar bij ons veel meer stieren zijn geboren dan de gebruikelijke 50%. Met de laatste stier van zaterdag 20 augustus, was de stand precies twee derde stieren en één derde vaarsjes. De voervoorlichter zegt dat het komt door een gebrek aan mangaan. We hebben meteen Hubert gebeld, en die mengt nog wat bij met zijn kruiden, maar voor Jacob is het geen probleem.

Gelukkig zijn er nog drie biologische Jerseyboeren, die zitten ook met hun stieren. De één mest ze zelf vet, en doet ze dan gangbaar naar de slacht. Dit kost geld, maar hij moet wat. De volgende heeft een natuurgebied waar hij ze in kwijt kan. Jacob gaat ermee aan de slag. Eind goed, al goed.

Nog één aap uit de mouw

Gangbare Jerseyboeren hebben het probleem niet. Waarom?? Zij gebruiken gesexed sperma. Al het sperma is toch gesexed, zou u zeggen? Nee, dit gaat over kunstmatige inseminatie (KI). Het betekent dat er geen stiertjes meer voorkomen in het sperma van het KI rietje. Dus alleen vaarsjes komen nog als boreling ter wereld als een koe is gedekt met een KI rietje met gesexed sperma. Biologisch is er nog veel discussie over, maar officieel mag het niet gebruikt worden. Beter. Ten eerste wil een koe helemáál geen KI rietjes, maar een echte stier. Een tochtige koe kan echt vervelend zijn, je kan haar niet zomaar met een kluitje in het riet sturen. En die stier heeft natuurlijk geen gesexed sperma.

Daarnaast leert de ervaring dat vaarsjes van de KI zwakker zijn. Ze hebben minder weerstand en ze zijn kleiner. En wij varen juist op die weerstand. Als je dan nog meer gaat rommelen, door het sperma ook nog te sexen, dan verwacht ik dat het er niet beter van wordt. Liever geen gesexed sperma, voor je het weet zit je zo weer aan de antibiotica.

Gelukkig hebben we nu Jacob Beeker en zijn we van al deze duivelse dilemma’s verlost. Je kunt gewoon op www.biovleesbestellen.nl lekker een stukje stier bestellen. Wij geven stieren nooit een naam, maar als mensen dat willen, kunnen we dat wel organiseren. Wij mij betreft mag u zelf de naam geven, het dier volgen en dan eten. Begin met een soepje, dan kunt u de echte bite voorlopig terug doen in de pan…

Alle kalfjes van dit jaar leven nog! Dit zijn de oudste.

Hubert nog steeds hot

Hubert komt nog steeds. Hij brengt ons zijn kruiden. Zo simpel, maar de diepgang van zijn mengseltje neemt profetische vormen aan.

Mineralen

Iedereen kan bij de apotheek een middel kopen om compleet te worden. Het heet van Van A tot Zink en klinkt op het gebied van compleetheid inderdaad ambitieus, zonder meteen holistisch over te komen. Het gaat hierbij om een supplement van vitamines en mineralen, een aanvulling op ons voedsel. Waarom hebben we dat nodig? Waarom is ons voedsel zelf niet compleet genoeg?

Niet alle mensen slikken supplementen, maar alle koeien wel. Ook biologische koeien. Er zijn wel biologische bedrijven te vinden die hun koeien niet laten slikken, maar dat zijn echt uitzonderingen. Van de 300 biologische melkveehouders, zijn er misschien vijf te vinden die hun koeien melken zonder “Van A tot Zink”. Verder slikt dus alles wat er aan koeien te vinden is in Nederland wel. Nederland is daarbij niet anders dan het buitenland.

Door melk te drinken krijg je dus supplementen binnen die de koe voor je slikt, en hoef je zelf minder te slikken. Maar waarom slikt die koe dan? Zou je geen melk willen drinken van koeien die niet hoeven te slikken? Zou dat beter zijn?

Er is toch geen ziel die gezonder eet dan een koe, zij staat de hele dag als het ware in een verse groene salade te happen, grazen heet dat. Als het gras van een koe niet meer compleet is, wat dan wel? Waarom laat de natuur ons hier in de steek?

Blijkbaar zit er een gebrek in het gras dat koeien eten. Inderdaad, dat is zo. Het eerst geboren kalf van een koe wordt regelmatig dood geboren. Ik ken de cijfers niet, maar het is een groeiend probleem in de melkveehouderij. Het komt door seleniumgebrek. Een mineraal met een S, Selenium, duidelijk een ingrediënt voor “Van A tot Zink”. Selenium wordt als supplement gegeven in de melkveehouderij. Het helpt wel iets, aantoonbaar, maar toch krijg je het probleem van doodgeboren eerste kalveren er niet mee de wereld uit.

Wanda en Fasa.

Is gras compleet?

Mineralen zijn, als je ze rechtstreeks bijvoert als supplement, niet altijd goed opneembaar. Dat zie je bij Selenium, het helpt wel iets, maar niet helemaal. Hoe je de opneembaarheid van synthetisch Selenium kan verbeteren is onbekend. En te veel geven, kan zelfs schadelijk zijn.

De vruchtbaarheid van koeien in het algemeen gaat achteruit. Veel boeren hebben problemen om koeien drachtig te krijgen. Ze kunnen dan geen kalfje meer krijgen. Maar een koe moet wel jaarlijks een kalfje krijgen, anders geeft zij geen melk. Een koe die problemen heeft met haar vruchtbaarheid, gaat dus naar de slacht. Vruchtbaarheid is steeds vaker een reden om een koe naar de slacht te doen.

Een graatmeter hiervoor is de zogenaamde tussenkalftijd. Dat is de tijd tussen twee kalfjes. Die was 20 jaar geleden 390 dagen, gemiddeld in Nederland. Nu is die gestegen naar 420 dagen. Dat is eigenlijk te lang, de melkgift zakt dan weg. Men zoekt de oplossing in het mineralenmanagement.

Kortom: het gras is gewoon niet meer compleet. Het gras voedt zich met mineralen uit de bodem. Ons bodemleven moet wel veranderd zijn in die 20 jaren.

Het jongvee dat vorig jaar is geboren ligt lekker buiten.

Wat nu?

Wat koeien eten, zou gewoon compleet moeten zijn. De natuur is altijd compleet geweest, als biologisch boerin laat ik het mineralenmanagement het liefst aan haar over. Daar heb ik vertrouwen in. Het kan mij niet schelen als ik als bioconservatief in een hoek wordt gezet. De natuur weet het altijd beter dan de beste betweter. Dus ik wil weten hoe de natuur het doet, en daar wil ik naar luisteren. Geen gedoe met het mengen van alle letters van het alfabet, want dat verlies je altijd. De natuur is te complex om al haar geheimen zomaar prijs te geven, ik vaar liever op haar overvloedigheid.

Natuurlijk wil ik het mineralen alfabet wel kennen, maar ik wil daar niet op varen. Want dat lukt soms niet goed. Ik wil weten welke weg er was, vroeger, en of die weg nog werkt. Zo zie ik ook de biologische landbouw, als een schatkamer van het oorspronkelijke. Om op terug te vallen, voor als we het niet meer weten. Als vrije oplossing voor als de menselijke vruchtbaarheid ook achteruit gaat bijvoorbeeld. En we nog steeds niet weten hoe de opneembaarheid van supplementen omhoog kan.

Bodemvruchtbaarheid en kruiden

De natuur doet het management van haar mineralen door middel van het bodemleven. In de bodem leven ontelbare organismen, die leven van plantenresten, en allerlei stofjes uitscheiden, die weer mineralen bevatten voor planten. Mineralen worden rondgepompt. Een mineralenkringloop heet dat. Daar moet je zuinig op zijn, doorbreek nooit zomaar een kringloopje, al is die nog zo klein. Bij mineralen gaat het juist om het kleine.

En de natuur werkt met een enorme diversiteit aan planten, waarvan koeien er veel lusten. Helaas staat er in het weiland alleen gras, en dan vaak ook nog van een ras: Engels raaigras. Daar zit niet alles in. Een koe zou een mengsel van soorten moeten eten: een gemengde salade. Kruiden in grasland spelen deze rol. In paardenbloemen zit bijvoorbeeld veel magnesium. Daarom zijn sommige hele oude extensieve biologische bedrijven dus in staat om koeien te melken, zonder dat deze koeien iets slikken. Hun geheim is een levende bodem, met veel bodemleven, en een kruidenrijk grasland.

De jongsten, dit jaar geen enkele verloren aan rota: een klein wondertje.

Wij hebben Hubert

Maar zo’n extensief oud grasland, dat kost tijd. En het is kostbaar. We werken eraan, en hopen die rijkdom te ontwikkelen. Toch willen wij graag nu al op een natuurlijke manier mineralen geven. Omdat we geloven dat ze dan beter opneembaar zijn, en omdat we denken dat het echt belangrijk is. Voor de koeien, voor hun gezondheid, en voor de gezondheid van de mensen die de kaas van de melk van onze koeien eten. Daarom zijn we zo blij met Hubert. Hij heeft een kruidenmengsel ontwikkeld dat werkt. Hij heeft er jarenlang over gedaan, als onderzoeker bij een heuse proefboerderij in Kleve. Het werkt gewoon. Vraag niet wat het kost (1,80 euro per kg, we voeren 80 gram per koe per dag), dat doen de koeien ook niet.

Het begin

We zijn met Hubert begonnen omdat we last hadden van longworm. Je moet dan een goedje over de rug van een koe gieten, dat dus via de huid wordt opgenomen, met de toepasselijke naam “pour on” (schenk op). Dit werkt heel goed tegen longwormen in koeien, maar ook tegen alle soorten wormen in de grond. Jammer dus, want die wormen in de grond koesteren we juist. Hubert schreef zijn kruidenrecept voor, en wij waren inderdaad van de longworm af. Super.

Nog meer resultaten

Maar nu komt het: we zijn ook van de rota af. Dit is een afschuwelijke diaree bij jonge pasgeboren kalfjes, waar ze aan dood gaan. Ieder jaar weer verloren we een derde tot de helft van onze kalfjes. Daardoor moesten we 10 jonge koeien kopen in Denemarken, die kostte 1300 euro per stuk en hadden niet eens horens.

Plus de doodgeboren eerste kalfjes, daarvan hebben we er dit jaar nog maar 1 gehad. Super.

En… nu komt het… de vruchtbaarheid van de koeien neemt toe. De tussenkalftijd neemt weer af. Sinds oktober 2010 voeren we de kruiden bij, en onze tussenkalftijd is in die 10 maanden gedaald van 421 naar 397 dagen! Een ongelooflijk resultaat, maar mij gaat het ook gewoon om de vruchtbaarheid zelf. Kom nooit aan de vruchtbaarheid van een koe. Zij is de vruchtbaarheid zelf. Vruchtbaarheid is de kern van het leven. In die zin is een koe heilig, en ik ben blij dat Hubert met zijn kruiden ons die weg weer heeft getoond.

Remeker wint de Ekoland Innovatieprijs

Heel erg blij mee. Hierbij het Juryrapport:

De jury van de Ekoland Innovatieprijs 2011, bestaande uit Maria van Boxtel, Geertje Schlaman, Jan Spaans, Jan de Veer en Kees van Veluw heeft besloten de eerste prijs toe te kennen aan Jan Dirk en Irene van de Voort.

De vakjury beoordeelde de bedrijven op de criteria

• innovatie,
• originaliteit,
• effectiviteit,
• algemene toepasbaarheid,
• duurzaamheid.

De juryleden motiveren hun keuze als volgt:

Jan Dirk en Irene van de Voort, Lunteren (Gelderland) hebben met hun bedrijf De Groote Voort een biologische melkveehouderij en kaasmakerij.

De innovatie betreft het geheel antibioticavrij werken.

Bovendien realiseren Jan Dirk en Irene een volledige eigen afzet van de smaakvolle Remeker kazen via met name speciaalzaken.

De meest recente vernieuwing is daarnaast het vervangen van de plastic beschermlaag om de kazen door een korstbehandeling met boterolie.

Het antibioticavrij werken is en systeeminnovatie die vereist om goed waar te nemen. Jan Dirk en Irene kennen hun dieren, hun land en de diervoeding door en door en kunnen aan zowel afzonderlijke aspecten als aan het geheel waarnemen waar bijsturen vereist is. Met hulp van Dirk Zaaier zijn zij erin geslaagd een rantsoen te ontwikkelen voor de koeien wat helemaal ín de pens verteerd. De mest is daarmee volkomen verteerd.

Door het voeren van diverse soorten geplette granen en eiwitbronnen (lupine), is het mogelijk om per halve dag het rantsoen bij te sturen, afhankelijk van het suikergehalte in het weidegras. Deze simpele maar slimme innovatie van het verse, enzymrijke voer vereist investeringen en tijd, maar geeft de mogelijkheid de koeien gezond en vitaal te houden.

Een flinke schep kruidenpreparaat over het voer voorkomt wormmiddelen en kalverdiarree.

De kudde houdt de hoorns. Door een nieuwe, ruime stal met een groot afgerond gedeelte te bouwen, hebben de koeien ruimte en worden ze niet in de hoek gedreven. De Groote Voort houdt hiermee een kudde van zowel gehoornde als onthoornde dieren in één stal, zonder verwondingen. Uniek in Nederland.

Kaas maken doet Jan Dirk als sinds 1984. De smaakvolle kwaliteitskazen worden goed verkocht, direct vanaf de boerderij naar natuurvoedingswinkels en kaasspeciaalzaken. De jury is onder de indruk van de goede afzet, die het mogelijk maakt dat Jan Dirk en Irene hun kaasprijzen kunnen verhogen zonder geklaag van afnemers. Alle veranderingen op de boerderij, zoals de ruimere stal, de voer- en pletmachines en de boteroliewinning, vereisten namelijk flinke investeringen.

Ook op het gebied van kaasmaken innoveren Jan Dirk en Irene. Zij beschermen hun nieuwste kazen niet meer met een plastic coating als korst, maar smeren ze in met boterolie.

Met deze korst blijven de kazen ook prima houdbaar en is de korst zelfs eetbaar. Boterolie gemaakt van de melk van gehoornde koeien blijkt hier essentieel voor de kwaliteit.

Aan de afzet van Jersey stiertjes werken Jan Dirk en Irene nog.

Conclusie Jury

De Groote Voort heeft met een eigen en consequent doorgevoerde bedrijfsfilosofie aangetoond een uniek product te bieden van uitstekende smaak en kwaliteit. Het geheel eigen bedrijfssysteem waarin alles samenhangt maakt het mogelijk dat de dieren antibioticavrij kunnen worden gehouden. Dit is uniek voor zowel de biologische als de reguliere dierhouderij,en versterkt de plaats van de biologische landbouw in de hedendaagse maatschappij. Jan Dirk en Irene vervullen hiermee een voortrekkersrol.

Dit alles tezamen maakt dat Jan Dirk en Irene van de Voort tot de terechte winnaars van de Ekoland Innovatieprijs 2011.

www.biovak.nl

www.ekoland.nl

De lege tube tandpasta.

Vakantie

Druk, druk, druk. Moe, moe, moe. Ik ben even kwijt hoe je ook alweer moet uitrusten. Gelukkig is op de eerste dag van de vakantie de tandpastatube leeg. Ik haal een nieuwe uit de doos en heb weer een doel voor ogen: bijtanken! We slapen een gat in onze vakantie, en na twee dagen staan we uitgerust op. Tijd voor een kopje koffie en een krantje. Gezellig bij de kiosk van camping De Roos, de enige camping in Nederland met een biologische campingwinkel. Zelfs in de zomer consumeren wij doorgewinterd biologisch. Ondanks dat gaat het met de bijen helaas minder goed. Het staat in de krant.

Bijensterfte

We hebben alleen de burgerpers tot onze beschikking. Er staat een interessant artikel in Trouw over bijen: “Zonder bijen geen bestuiving”. Er sterven hele bijenvolken uit vandaag de dag en van de overigen is een groot deel zwak, ziek en misselijk. In het Agrarisch Dagblad staan al langer alarmerende berichten over de bijensterfte. Ik ben blij dat dit landbouwkundige feit, dat de natuur ons opdringt, nu ook is doorgedrongen tot de krant voor niet-boeren.

Zelfs op vakantie een concreet doel voor ogen houden: bijtanken.

Wageningen doet zijn zegje

De situatie is dermate ernstig dat zelfs de landbouwuniversiteit in Wageningen onderzoek heeft gedaan naar de oorzaken. Deze zijn:

1. Eentoniger landbouwgewassen die minder bloemrijk zijn.
2. Een opmars aan ziektekiemen en parasieten, waaronder de Varroamijt.
3. Minder imkers.

Nu is er een niet-Wageningse hoogleraar opgestaan die beweert dat bestrijdingsmiddelen een belangrijke oorzaak zijn. Het is een Nederlander, Jeroen van der Sluijs, die onderzoek heeft gedaan aan de Universiteit van Versailles. Een knappe man moet dat zijn, want hij kan zich blijkbaar aardig redden in het Frans. In Wageningen spreken ze nog altijd don’t-take-me-in the maling-engels (spreek uit: mailing), waar echte buitenlanders geen touw aan vast kunnen knopen. Je bent bèta of je bent het niet. De chemicus Jeroen van der Sluijs in het romantische Frankrijk is zijn bèta-zijn blijkbaar ontstegen en komt met de scherpzinnige en wetenschappelijke conclusie dat bestrijdingsmiddelen een belangrijke oorzaak zijn. Bestrijdingsmiddelen tasten het zenuwstelsel van bijen aan. Motoriek en leervermogen raken verstoord. Wellicht tast dit ook de weerstand aan. Niet alleen in een laboratorium situatie, Van der Sluijs ziet een relatie tussen bijensterfte en bestrijdingsmiddelen in oppervlaktewater.

Multidisciplinair

En passant maakt Van der Sluijs een multidisciplinair uitstapje buiten zijn vakgebied naar de politicologie: hij ergert zich aan de trage reactie van de Nederlandse overheid op wetenschappelijke kennis. In niet nader genoemde landen is meteen gekozen voor een stop op niet nader genoemde bestrijdingmiddelen. Jan Dirk zegt dat in Italië in hele gebieden bepaalde middelen verboden zijn. De boeren zitten daar met de handen in het haar. Zo niet in Nederland, dat zich baseert op een Wagenings rapport. Volgens Van der Sluijs zijn er in Wageningen geen chemici die een uitgebreide bijdrage over pesticiden in hun rapport hadden kunnen ophoesten. Beste Jeroen, het stikt in Wageningen van de chemici en bio-chemici in Wageningen. Er loopt slechts een enkele niet-chemicus, dat zijn de sociologen, maar die zijn dan weer altijd tegen. Dus dat schiet ook niet op. Wageningen heeft haar niet onafhankelijke afdeling sinds kort wel onder een noemer gebracht: Research en Development. Kijk, dat bevalt mij dan weer aan Wageningen, wel even de zaken duidelijk uit elkaar houden.

The sustainability consortium

Het is goed om te beseffen dat u als etende mens afhankelijk bent van bestrijdingsmiddelen. Zomaar stoppen, dat kost enorme producties. U moet dan heel anders gaan eten, en vooral veel minder. Het ís de realiteit. Niemand weet waar we op uitkomen als de wereld stopt met bestrijdingsmiddelen. Laatst was ik via mijn beste connectie uitgenodigd bij een wetenschappelijk netwerk van bedrijven en wetenschappers, The Sustainability Consortium, die echt objectief willen rekenen aan duurzaamheid en dat op het etiket willen zetten van producten. Zodat u kan kiezen. Daar sprak ik iemand van Bayer. Het was iemand die werkelijk bezig was met duurzaamheid, zich enorm verantwoordelijk voelde, en ook diepe vriendelijkheid uitstraalde. De wereld is niet zwart-wit gelukkig. Hij mailde mij later een folder van Bayer met hun onderzoek naar bijensterfte. Er stonden allerlei wetenschappelijke raporten genoemd, die geen verband konden aantonen tussen bijensterft en bestrijdingsmiddelen. Het moet dus ook mogelijk zijn om geen verband te vinden.  

In een film, uit een reeks van Trouw, “Vanishing of the bees”, was echt te zien hoe shocking het is om als grote bijenhouder je bedrijf te verliezen, en de amandelteelt die haar bestuivers miste, en ook hoe er op de markt een soort goedkope aangelengde nephoning wordt verkocht, zodat alles in de echte bijenteelt altijd het goedkoopste van het goedkoopste moet zijn. En ook hoe bijenkoninginnen worden geïnsemineerd. Tja, de techniek staat niet stil, maar stuit hier echt op een probleem. In deze film werd op een Frans symposium geconcludeerd dat systeem bestrijdingsmiddelen de oorzaak zijn. Dit zijn middelen die door de plant worden opgenomen (in het systeem dus), en dan van daaruit insecten weren. Bijen nemen dan via de pollen dit middel op, en pas de volgende generatie bijen raakt verstoord. Tricky, tricky, ik hoop dat het niet waar is.

Nog zo’n onafhankelijkheidsakkefietje.

Laatst hadden we een dergelijk akkefietje in de krant. Boeren zijn naar de rechter gestapt, omdat zij zieke en zwakke koeien overhielden na de vaccinatie tegen IBR. Minder melk en een enkel sterfgeval, kortom schade. De fabrikant van het vaccin, Bayer weet van niets: men ziet geen relatie, het komt nooit voor, het kan van alles geweest zijn in voer of milieu. Dat verhaal krijg je dan. De rechtbank wijst een onafhankelijk deskundige aan, professor Aart de Kruif van de faculteit Diergeneeskunde in Gent. De rechtbank doet dat dus, .. de rechtbank. Nu heeft de advocaat van de boeren een klacht ingediend, omdat de faculteit van deze heerlijke Belg gesponsord wordt door Bayer. Gelukkig is deze bèta ook niet al te politiek, want zijn officiële commentaar luidde: “Dat is inderdaad het geval, maar bij andere faculteiten is dat niet anders”. De Jeroen van de Sluijzen moeten we gewoon snikkend om de hals vallen. U begrijpt steeds beter waarom wij naast het gebruik van bestrijdingsmiddelen ook niet willen vaccineren.

Ervaringskennis

Misschien gaat u dit echt te ver. Daar waar de onafhankelijkheid van wetenschap zélf een onzekere factor is geworden, kun u alleen nog terugvallen op uw eigen ervaringskennis. Tijd voor een experimentje in uw eigen vensterbank. Om te beginnen heeft u luizen nodig in uw geranium. Zonder plaaginsecten geen bestrijdingsmiddelen. Om dat te bereiken gooit u een flinke scheut Pokon bij de potgrond. U gaat gewoon kunstmest toedienen. Uw plant reageert met groei, enorme groei, maar ergens gaat er iets mis, en daar zijn ze: luizen. U kunt uw geranium nu bespuiten en in de buurt van een bijenkast neerzetten. Maar eigenlijk is dat niet meer nodig, u heeft uw lesje al geleerd. Tussen kunstmest en bestrijdingsmiddelen zit een recht evenredig verband. Nu wordt het interessant, we stuiten hier op de basis van de biologische landbouw. Een bestrijdingsmiddel bestrijdt een ziekte of plaag. De plant is hier blijkbaar zelf niet toe in staat. Hoe komt dat??? Waarom kan een biologische plant het wel zelf, die krijgt immers nooit bestrijdingsmiddelen, en een gangbare plant niet, die krijgt immers altijd bestrijdingsmiddelen. Maakt u zich geen illusies, er is geen gangbaar onbespoten groente of fruit of brood of suiker. Dat staat niet op de verpakking, maar dat komt omdat het er niet op hoeft te staan.
Het verschil zit ‘m in kunstmest. Kunstmest pompt je op als plant, voedsel in overvloed, je groeit en groeit, als een soort “supersize me” slurp je shake na shake naar binnen. Maar ergens gaat er iets mis. Je weerstand ontbreekt en de bodem staart je aan als een zwart gat waar je zo in kan knakken. Geen nood, daar komt de tractor of het vliegtuig met een cocktailtje en weg met alle ziekten, plagen en schimmeltjes. Eindstreep gehaald en oogsten maar. Kunstmest en bestrijdingsmiddelen: 1 + 1 = 2.

Bodemlandbouw

Biologische landbouw is een landbouw zonder bestrijdingsmiddelen, en dús zonder kunstmest. Het is eigenlijk bodem-landbouw. De bodem wordt gevoed met dierlijke mest of compost. Kunstmest is taboe, omdat het ziekten én plagen veroorzaakt in het gewas. Het is misschien moeilijk te begrijpen voor een mens dat ook plaaginsecten alleen zwakke planten aanvreten. Een ziek mens, heeft ook niet ineens meer last van muggen. Maar insecten weten wel beter. Zwakke planten zijn weldegelijk makkelijker leeg te zuigen door insecten. En dat gebeurt dus ook: plaaginsecten vallen aan op kunstmestplanten.
Zo niet op planten die groeien in een biologische bodem. Deze bodem zit vol leven. Bacteriën verteren de mest, de plant neemt dit op. Alles voedt elkaar, en is in verhouding. En compleet. Op die manier verliezen de planten hun weerstand niet. En voìla, zonder bestrijdingsmiddelen halen ze de eindstreep: het bord van de biologische consument. Het groeit natuurlijk wel een beetje langzamer, en de opbrengt is iets lager, maar de echt doorgewinterde bio-eter betaalt en proeft netjes het verschil. Kwaliteitje, én ook voor het bijtje.

Nederlandse glasgroente

Er is trouwens een uitzondering op de bespoten gangbare groenten, dat zijn de onbespoten gangbare groenten uit de Nederlandse glastuinbouw aan het begin van het groeiseizoen. De wereld is nou eenmaal niet zwart-wit. In de glastuinbouw wordt gewerkt met “biologische bestrijding”, wat inhoudt dat tegen een plaaginsect een natuurlijke vijand wordt uitgezet in de kas, in grote getallen. Tegen luizen worden lieveheersbeestjes uitgezet bijvoorbeeld. Dat verklaart misschien de grote kluit lieveheersbeestjes die tegenwoordig in mijn raamkozijn klitten. Met honderden tegelijk. Het is een uitheemse, agressievere soort. Ik vraag mij af of dit de uitgezette glastuinbouw variant is. Tegenwoordig zuig ik lieveheersbeestje gewoon op met de stofzuiger! Dat was toch vroeger ondenkbaar. Jammer dat ze geen bloemetjes kunnen bestuiven, dan konden ze de bijtjes vervangen. Misschien kunnen ze daar in Wageningen een gennetje voor inbouwen…

Steiner

Meneer Steiner, de grondlegger van de biologisch-dynamische landbouw, die ook de homeopatie heeft uitgevonden, windt er geen doekjes om: de bijen gaan de mensen voor. Dus als de bijen gaan, dan zijn daarna de mensen aan de beurt. Dit idee is iets te veel voor mijn vakantie. Ik was toch al zo moe. Steiner hield er tenslotte ook rare ideeën op na over mensenrassen. In lichte verwarring leg ik mijn krant weg. Misschien gebruikt Wilders ook homeopathische middelen. De wereld is tenslotte niet zwart-wit. We fietsen die dag verder maar een rondje langs een boerderij met boerderij-ijs. De melk van dit ijs is biologisch, maar niet alle smaken van het ijs zijn biologisch. Van sommige smaken is alleen de synthetische variant in poeder verkrijgbaar. En de ijsmachine, daar moet nou eenmaal poeder in. De wereld op zijn kop. We lopen door de stal van deze boer en boerin en we missen de koeien een beetje. Vakantie is ook niet alles. De bijen begrijpen dat.
http://stopbijensterfte.petities.nl www.campingderoos.nl

De administratie

De mest ligt weer netjes uitgestrooid over het land. Maar februari is niet alleen de maand van het mest uitrijden. Het is ook de maand van het boekhouden en overige administratieve verplichtingen. Dat heeft veel meer voeten in de aarde; voeten onder het bureau, in dit geval. We hebben niet voor niets een bureau van zes vierkante meter, waarvan ongeveer drie meter gezamenlijk. Ook dat nog.

Gedeelte van de administratie.

Administratieve lasten

Wat kan een boer nou aan administratie hebben, vraagt u zich af. Tja, voor u een vraag, voor mij een weet. Er is zelfs een heus loket waar je onnodige administratieve verplichtingen kan melden. In 2003 is er namelijk een commissie administratieve lastenverlichting in het leven geroepen, die een rapport heeft geschreven getiteld “Lasten in Balans”. Eind 2007 waren de administratieve lasten met 37 % verminderd…
Inderdaad moet ik toegeven dat er verbeteringen zijn. Boeren worden gecontroleerd door het ministerie van Landbouw via een institutie met de aansprekende naam “Dienst Regelingen”. De digitalisering van deze Dienst noopte mij menig maal tot het aanvragen van fysieke papieren, omdat de website gewoon standaard vastliep, net als je alles had ingevuld. Dan kreeg je per post een week later weer de verkeerde kaart opgestuurd, en was er geen tijd meer voor het per post versturen van de juiste kaart… Dat is allemaal afgelopen, het invullen, en digitaal verzenden, gaat redelijk vlotjes.

De mest-administratie

De mest-administratie moet waterdicht zijn en kent strakke deadlines. In Nederland wonen namelijk naast 16 miljoen mensen ook 16 miljoen varkens. Die leven van onder anderen van geïmporteerde soja (deze invoer mag genetisch gemanipuleerd zijn, maar dat ter zijde) die niet in Nederland wordt verbouw, maar op grond elders in de wereld. Dit leverde zoveel mest op dat er in het verleden wel tot 15 cm dik mest werd uitgereden in Nederland. Dit staat natuurlijk niet in verhouding tot wat er landbouwkundig nodig is. Mest is een afvalproduct geworden. In de jaren ‘70 werd er naar aanleiding van deze problematiek mestwetgeving in het leven geroepen. Terecht. Het Ministerie van Landbouw controleert de boeren op de hoeveelheid mest die ze produceren en waar ze die laten. Hier moet je dus een administratie van bijhouden. Je kan mest naar een akkerbouwer brengen of laten verwerken in een mestverwerker en dan exporteren.

Wij moeten ook mest afvoeren, omdat we gras kopen van andere Nederlandse boeren. We mogen de mest die de koeien uitpoepen van dit gras, dus niet allemaal op onze eigen grond brengen, dat moet weer terug naar de akkers van andere boeren. We voeren dit jaar 930 kuub mest af met 3144 kg stikstof en 1529 kg Fosfaat. Achter deze simpele zin zit twee dagen werk, namelijk het schatten van de hoeveelheden en het invullen van het wettelijk verplichte “bemestingsplan”. Op dit bemestingsplan worden we gecontroleerd door de AID, de Algemene Inspectie Dienst.
De mestwetgeving is per 1 jan 2006 drastisch veranderd, zodat dit het eerste jaar was dat ik het allemaal vlotjes uit de pen schudde. Alleen de layout van het computerprogramma was dit jaar “verbeterd”, zodat ik weer overnieuw moest wennen aan waar alles staat. Maargoed, het is weer gelukt, als de controleur op de stoep staat, moet het goed gaan.
Verder komt er nu nog een factuurtje overheen van 930 kuub mest maal 9 euro per kuub, is 8370 euro. Dit zijn de mestafvoer kosten. Dit valt nog mee, omdat het biologische rundveemest is, een gangbare varkenshouder betaalt tussen de 20 en 25 euro per kuub gangbare varkensmest. Dit geld gaat naar de transporteur en naar de akkerbouwer. Een akkerbouwer ontvangt dus geld, omdat hij mest plaatst op zijn land. De wereld op zijn kop.
Hier steekt nog iets anders, omdat biologische akkerbouwers tot nu toe gedeeltelijk gangbare mest mochten gebruiken. Niet iedere biologische akkerbouwer doet dat, maargoed, tel uit je winst. Nu maken akkerbouwers in het algemeen weinig winst, dat weer wel. De wet rondom biologische productie wordt momenteel gewijzigd, we gaan naar 100 % biologische mest op biologische akkerbouwbedrijven. Gelukkig maar. Misschien wordt uw biologische winterpeen er iets duurder van, maar voor de bodem en voor u is het echt beter. En wij kunnen die 8 mille ook wel beter besteden…

Vuilnisbakken: compost, gewoon en papier.

Derogatie aanvragen

Gras neemt meer mest op dan enig ander landbouwgewas en zodoende mag je op gras extra mest opbrengen, onder bepaalde voorwaarden. Dit moet je apart aanvragen en dit heet “derogatie”. Als wij dit formulier vergeten in te vullen, mogen we 80 kg stikstof per hectare minder bemesten, en dit kost onder de huidige mestafvoer kosten en de huidige stikstofgehalten in onze mest ruim 2000 euro. En wat denkt u? Helemaal goed gegaan!!

Toeslagrechten

Het huidige landbouwbeleid in Europa gaat momenteel op de schop. Dit heet de “Health Check” in landbouwpolitiek jargon. Het komt er op neer dat de markt voor landbouwproducten zo veel mogelijk vrij moet zijn. Geen opkoop van overschotten tegen een vastgestelde bodemprijs, en geen subsidie op export van overschotten (het uitbetalen van het verschil tussen de wereldmarktprijs en de Europese gegarandeerde bodemprijs aan exporteurs). Dit lukt nog niet helemaal, maar de intentie is er. Wat wel helemaal stopgezet is, zijn de zogenaamde “premies”. Er was een bijvoorbeeld een suikerpremie, bietenpremie, maispremie, slachtpremie, melkpremie. Iedereen die mais, bieten of suiker had, een koe liet slachten of melk leverde, kreeg geld gestort op zijn bankrekening uit Brussel, via Den Haag. Dit is allemaal verleden tijd. Prima natuurlijk, al vraag ik mij soms wel af hoe dit eindigt. Als het een keer echt crisis wordt, heeft Europa maar 4 miljoen ton tarwe in voorraad. Dat lijkt veel, maar het is ongeveer genoeg voor anderhalve week. Er zijn ook al economen in Brussel die hier kanttekeningen bij plaatsen. Tja, ik weet het ook niet hoor. Het oude landbouwbeleid was ingevoerd na de hongerwinter van 1944. Het ging eigenlijk al 60 jaar goed, maar het kostte wel geld.

Hiervoor in de plaats komen nu de zogenaamde “toeslagrechten” per hectare grond. Dus wie grond heeft krijgt geld gestort op zijn bankrekening, dit voor het onderhouden van het landschap en eventuele natuur. Groene en blauwe diensten heet dat. U kunt die niet eten. Ik kon die woorden nooit uit mijn mond krijgen, tot we ruim 15.000 euro op onze bankrekening gestort kregen. Uw belastingsgeld, want zoveel belasting betalen wij niet dit jaar. Al betalen we wel weer belasting over de toeslagrechten… Eerder kregen wij bijna geen premies, er zat amper premie op melk, dus met die nieuwe toeslagrechten boeren we 100% vooruit. Er zitten een aantal voorwaarden aan: je moet je houden aan de mestwet, je moet je houden aan de vogelrichtlijn, de habitatrichtlijn, de milieuwetgeving, de regeling voor fijnstof. En al je spuitlicenties op orde hebben, mocht je spuiten. Bovendien is er nog iets, je moet vakjes aanvinken op de website van Dienst Regelingen in “Mijn Dossier”. Je moet daarmee aangeven dat je je toeslagrechten wilt verzilveren. Wie wil dat nou niet??? Toch moet je het aangeven. Deze vinkjes op de wesite zitten een beetje verborgen. Je moet het per perceel doen, en de window die je moet openen zit niet op een logische plek. Je kan ook niet in een overzicht zien of je een perceel bent vergeten. Bovendien moet je goed lezen of je nou juist moet aanvinken of niet, omdat er “status opgegeven” staat, ook als je nog niet hebt aangevinkt.. Afijn, na 15 keer controleren, voor iedere 1000 euro een keertje, durfde ik op verzenden te drukken. Gelukt!! Er zijn 200 boeren bij wie het mis is gegaan, die liggen nu in de clinch met LNV, en dat gaan ze niet winnen. Er staan af en toe berichten over in de krant, er is ook al een commissie die zich er over buigt.

De landbouwtelling

Verder is er natuurlijk de befaamde landbouwtelling, of meitelling, tegenwoordig Gecombineerde Opgave genaamd. Je moet alles opgeven wat je hebt: grond, koeien, kinderen, personeel en vrouwen. Beetje ouderwets komt het op mij over, maar toch vul ik het altijd braaf in. Nu zeker, anders worden we gekort op die 15 mille. Dit hoeft pas in mei. Nu moeten we de zogenaamde “aanvullende gegevens” invullen. Dit is de eindvoorraad mest op 31 december 2008, dan wel de beginvoorraad mest op 1 januari 2009. Ik loop naar de mestkelder en meet de voorraad. Ik loop naar de mesthoop en meet de voorraad. Ik corrigeer een maandje en vul alles netjes in, druk op verzenden. Bij Jan Dirk breekt het zweet uit. Het moet namelijk kloppen met het bovengenoemde bemestingsplan, maar dat schat de mestproductie volgens standaard normen over wat een koe poept. Nou hebben wij hele kleine koeien, Jerseykoeien, het zijn halve geiten eigenlijk, vergeleken bij een Holsteinkoe. Dus op papier hebben we veel meer mest dan in werkelijkheid. Nu combineren we dat met de derogatie. Die 80 kilo stikstof in de mest die we extra mogen uitrijden, rijden we ook alleen uit op papier, die mest die we alleen op papier hebben. Mest alleen uitrijden op papier is heel goed voor het milieu. Zo komen we goed uit, maar de voorraad bij “aanvullende gegevens” moet dan dus ook kloppen. Daar had ik beter voor het verzenden naar kunnen kijken. Er zit leiding in van boven, zou mijn schoonmoeder zeggen, zelfs in de administratie, want het klopt precies.
Snapt u het nog? Geeft niks, mocht u ooit mee willen doen aan “Boer zoekt vrouw”, lees het dan nog eens rustig over.

Dé boekhouding

Verder is er natuurlijk nog de gewone boekhouding, het boeken van de factuurtjes. In februari moet de BTW-aangifte eruit. Dus ik rag er drie maanden aan boekingen doorheen, saai vind ik het nooit. Ik kom altijd wel verrassingen tegen. En altijd weet ik wel een creditnota te ontfrutselen aan deze of gene. Aan ons eigen boekhoudkantoor nota bene. Met de boekhouder leef ik sowieso op voet van een ijskoude oorlog, sinds hij onze nieuwe stal zonder overleg op naam van Jan Dirk heeft gezet, zodat de factuur van de stal de komende jaren aftrekbaar is van zijn inkomen. Fiscaal was dat vééél voordeliger… Omdat we er pas achter kwamen na twee BTW-aangiften zouden de kosten voor het rechtzetten van deze mistap (dit jaar) zo’n totaal 8000 euro zijn. Je moet namelijk ook een boete betalen als de BTW-aangifte toch anders is dan opgegeven. Bij de belastingsdienst is papier niet zo geduldig. De halve bedrijfstoeslag zou dan opgegaan zijn aan een sexe-correcte eigendomsverhouding.
Nu boek ik de rente en aflossing op de lening voor de nieuwe stal, maar er is nog steeds geen nummer aangemaakt voor deze lening, dus ik mail de boekhouder. Ik kom er achter dat die natuurlijk dan ook op Jan Dirks naam is geboekt. Dat bedoel ik met verrassend. Ik heb een vuilnisbak nodig om in te kotsen en bel de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), afdeling “Vrouw en bedrijf”. Eigenlijk heb ik een minachting voor dit soort aparte vrouwenclubjes, die de boot toch vaak net missen, maar dankzij mijn boekhouder stel ik mij open om deze mening te herzien. Ik krijg voor het eerst in mijn carrière als boer een vrouwelijke adviseur aan de lijn. Ze is jurist, ook notarieel onderlegd, en mediator. Ze weet waar ik het over heb.
Jan Dirk wil na alle consternatie de huwelijkse voorwaarden maar helemaal opheffen. In lichte verwarring maak ik een afspraak met de juriste van Vrouw en Bedrijf, gelukkig wordt dat maart. Jan Dirk mag ook mee.

De kastanjeboom in haar winterkleed.

Opstallen

De koeien staan nog steeds binnen, op stal. Ze zijn eind januari op de helft van de lange lange winter. Ze zijn er heel rustig onder. Van koeien gaat zoveel rust uit, het is hen eigen. Het is anders dan verveling. Het gaat hier om tevredenheid. Als mens kun je dat ook oefenen. Om die reden doe ik een meditatiecursus. De vrouwelijke helft van de directie gaat een training doen “op de hei”. Zo vreemd is dat niet voor een manager.

Winterperiode

Hoe lang staan de koeien eigenlijk op stal en wanneer? De maanden december, januari, februari en maart staan ze in ieder geval altijd helemaal binnen. Het gras groeit niet en als ze toch naar buiten zouden gaan om de benen te strekken, lopen ze de bodem kapot. De bodem is in de winter zo nat, dat de koeien door de graszode heen trappen. Alles wordt dan slik en blubber, in het voorjaar zou dan het gras niet op gang komen. In de maanden november en april kunnen ze geluk of pech hebben. Hoe meer regen er dan valt, hoe langer ze binnen staan. Soms moeten ze begin november al naar binnen. Eind oktober kan ook voorkomen. Meestal rond 10 april gaan ze wel naar buiten. Al met al staan ze minimaal vier en maximaal zes maanden binnen.

Zelf zou ik het niet kunnen. De koeien wel, ze zijn er rustig onder. Ik weet zeker dat ze niet zielig zijn. Ze zijn gewoon simpelweg tevreden. Noem het geluk.

De stal in de sneeuw.

Meditatie

Ik volg een meditatiecursus van tien dagen om de koeien te evenaren. Het is de zogenaamde Vipassana-meditatie. Je gaat dan tien dagen de stilte in. Dat lijkt veel, maar de stilte trekt mij juist aan. Het is het enige waar het thuis aan ontbreekt.

Er zijn vijf voorschriften waar je je aan moet houden. Zo mag je niet doden. Ik denk aan de stier Gib in de vriezer, ik kreeg zoveel complimentjes op zijn ossenhaas tijdens het kerstdiner. Dit is mijn moeilijkste voorschrift. Waar gehakt wordt, vallen spaanders, denk ik dan maar. Verder mag je niet stelen (2), en geen sex (3) en geen drank of drugs (4). Én, ten vijfde, je mag niet liegen. Dit betekent dat je tien dagen niet mag praten. Je gaat echt de stilte in. Voor mij is de stilte heilig, en zonder dogma’s. Verder mag je ook niet lezen, of tv kijken, of sporten, maar blijkbaar is dit te onbenullig om er een voorschrift aan te wijden. Wat je wel doet is mediteren, de hele dag lang, eet- en rustpauzes daargelaten.

Aankomst

Het hele gebeuren vind plaats in De Glind. Dat is vanaf Lunteren het volgende dorp aan de Postweg. Een thuiswedstrijd dus. Het begint op tweede kerstdag en eindigt op 6 januari. Heerlijk dat we oud en nieuw over kunnen slaan. Jan Dirk gaat dan ook altijd gewoon naar bed. In 2006 hadden we voor het eerst een oud en nieuw met de open stal, zonder muren. Toen heeft een koe zich verhangen aan zijn nekketting, vanwege de onrust van het vuurwerk. Een lullig ongeluk, maar voor ons was het de druppel. We doen er niet meer aan mee. Bovendien moeten de koeien op 1 januari gewoon gemolken worden. Het personeel is nog jong en kan dan lekker feesten. Wij melken wel. In dit geval moet Jan Dirk het alleen doen, en het vriest ook nog. We hebben nog geen ervaring met een lange vorstperiode in de nieuwe open stal. We weten nog niet precies waar de grens van de waterleiding ligt. Een koe drinkt 20 liter per dag, dus met 100 koeien aan de melk redt je dat niet meer met een emmertje. Deze zorg neem ik mee naar mijn vierkante meter zitruimte. Verder is onze jongste nog geen twee. Ik ben erg bang dat ik haar ga missen. Maar we hebben fantastische oppas aan huis, en Jan Dirk is ook een hele goeie vader. Al met al laat ik mijn 160 zielen met een redelijk gerust hart achter, voor deze tien daagse vakantie naar het puntje van mijn neus.

Jan Dirk brengt mij weg met de auto, en laat mij achter met mijn kussentje. Ik drink thee en klets met wat mensen, ’s avonds om 20.00 gaat de stilte pas in. We mogen nog even een beetje liegen. Een vrouw is drie weken geleden gestopt met roken. Iemand anders drukt bij de deur zijn laatste peuk uit. Daar heb ik echt respect voor. Al met al zijn er 100 deelnemers, precies evenveel als onze koppel melkkoeien.

Als de stilte ingaat, worden mannen en vrouwen van elkaar gescheiden. Overal, ook in de meditatiezaal, is een vrouwen- en een mannengebied. Geen afleiding. Al schijnen er hele huwelijken afgesloten te zijn na een Vipassanacursus. Die ene stiekeme blik over het touwtje, romantisch hoor. Maar als je de Vipassana ziet als een huwelijksbureau, heb je misschien niet helemaal de juiste intentie om er goed in te komen.

De stilte lijkt voor een buitenstaander misschien zwaar om vol te houden, maar is dat helemaal niet. Wat voor mij veel moeilijker is, is het niets om handen hebben. Ik doe eigenlijk nooit niks. De eerste cursus deed ik iedere dag een wasje, dat was namelijk, wonder boven wonder, toegestaan. Het handwasje, mijn redding, ik kan makkelijk tien dagen niet spreken, maar niet tien dagen zonder mijn was. Deze tweede cursus neem ik mij voor om geen wasje te doen, maar die verleiding eens echt te weerstaan.

De techniek

De stilte gaat in, we beginnen. Elke avond, ook de eerste avond, gaat er een tape aan met een lezing van een zekere Dr. Goenka. Hij is een zakenman uit Birma/India, die (hoe kan het ook anders) de originele meditatie-techniek van Boeddha, die 2500 jaar bewaard is gebleven in Birma, heeft verspreid over de wereld. Het boeddhisme is iets heel anders als het Christendom, waarbij je móet geloven. Het boeddhisme is eigenlijk een soort veredelde gymnastiekvereniging, waarbij de beweging verder achterwege is gelaten. Het is een techniek. Het is geen geloof, er is geen God, er is geen ziel. De boeddha is eigenlijk Siddhartha Gautama (ja, die van Herman Hesse), gewoon een persoon, die een oude meditatietechniek (in wetenschappelijke termen valt het onder de noemer mindfullness), in zijn tijd alleen nog bekend uit de geschriften, weer herontdekte en ook in de praktijk weer realiseerde.

Tijdens de vele uren dat je met je ogen dicht stil zit op je kussentje, ben je dus druk bezig deze techniek te oefenen. Je verveelt je geen moment. Misschien weten de koeien hier dus meer van.

De eerste drie dagen hoef je alleen maar je ademhaling te observeren. Je ademhaling gaat normaal gesproken door één van de twee neusgaten. Met de regelmaat van de klok verspringt de ademhaling van het ene naar het andere neusgat. Op de tweede dag voel ik dat een keer gebeuren. Ongelooflijk. Ik haal al 38 jaar adem, en dit is de eerste keer dat ik hier getuige van ben. Wat een avonturen.

De peuk

Iedere dag controleer ik of de roker nog op zijn kussentje zit. De Peuk heeft nog steeds geen sigaret gerookt. Hij doet het heel goed. Eén van de vrouwen lijkt mij ook een boerin, een akkerbouwer. De Akkerbouwer doet heel erg haar best. Mijn buurvrouw kan ontzettend goed stil zitten. Door Buurvrouw laat ik mij soms inspireren als het stilzitten niet lukt. Ik moet ook weten hoeveel cursussen zij al gedaan heeft. De vriendin van de mannelijke manager zit vooraan. Ik weet dat dit haar zesde cursus is, omdat ik haar vooraf gesproken heb. Vriendin is de enige die ook echt geen oogcontact maakt, haar bewegingen worden heel langzaam. Dit zijn de gevorderden. Boeddha zelf heeft zes jaar stil gezeten, toen was hij verlicht. Dat zijn ruim 240 cursussen. Er zijn mensen van allerlei pluimage. Er is een man met een wit wollen merkvest, en een witte joggingbroek. Merkvest heeft het zwaar, maar redt het wel. Ondanks de stilte is het toch gezellig.

Havermoutpap

Volgens Dr. Goenka is de techniek universeel, maar dan toch niet helemaal vrij van culturele invloeden. Bij het ontbijt is er havermoutpap. Dit is via Engeland in India terecht gekomen. De havermout is tot snot gekookt, helaas, het is eigenlijk mijn lievelingspap. Er zijn ongeveer vijftien mensen die het eten en schoonmaken verzorgen. Op de tweede dag komt er een nieuwe bij, fris en fruitig, met eigen krullen in het haar, een brilletje en een diep decolleté. Zo iemand waar je direct het management van de keuken aan over doet. En inderdaad, de havermoutpap verbetert aanzienlijk. Zou het dan echt waar zijn dat de geest voor de materie uitgaat? Volgens Dr. Goenka, bekend met de moderne wetenschap, is de Vipassana meditatie een soort practicum in de kwantumfysica. Wat wetenschappers hebben gemeten met een bellenvat, dat materie eigenlijk energie is, en dat alles een eenheid is, die je kan sturen met je intentie, is precies wat boeddha met zijn eigen ervaring heeft vastgesteld. De havermoutpap bewijst het toch maar.

Vastberaden

Als je stopt met praten, ratelt je hoofd continue door met allerlei gedachten. Na drie dagen wordt dat wat rustiger. Op de vierde dag begint dan de echte Vipassana meditatie. Je moet dan ook proberen gelijkmoedig te blijven, en niet te vervallen in afkeer of verlangen.

Verder komen ook de “zittingen met grote vastberadenheid” erbij. Deze worden steeds leuker. Dit zijn zittingen waarbij je een uur lang echt moet proberen om echt niet te bewegen en echt je niet je ogen open te doen. Tijdens de eerste cursus deed ik er niet aan mee. Het stilzitten doet namelijk na ongeveer drie kwartier ontzettend pijn aan je benen. Dit moet je met gelijkmoedigheid beantwoorden en niet bewegen. Wat een onzin vond ik dat. Maar iemand anders zei naderhand dat hij juist aan die uren het meeste had gehad. Deze cursus valt de pijn wel mee, ik besluit mij erin te storten. En inderdaad, door de pijn in de benen wordt de geest ontzettend geconcentreerd. Door zo’n simpel probleem op de vierkante millimeter, begrijp je het principe van afkeer en verlangen heel goed. Inderdaad, het is niet de pijn, het is je reactie op de pijn. Je voelt het gebeuren, hoe je dat zelf doet en hoe je daarin kan sturen. Je kunt ook reageren met gelijkmoedigheid en dan stap je in een andere werkelijkheid. De pijn in de benen zijn een soort deur, een overgang naar iets anders. Deze deur bevalt mij wel, je kan er doorheen en terug. Altijd al gedacht dat er hier ergens een uitgang moet zijn. Nooit geweten dat er zoveel diepgang zit in stalpoten. Vandaar dat de koeien er meer van weten…

Uit de stilte

Op de tiende dag moet je weer gaan praten. Je gevoeligheid neemt dan weer af en je kan dan je dagelijkse leven weer in. Na de eerste cursus had ik er al geen zin in, nu zie ik er ronduit tegenop. De vrouwelijke manager helpt mij erdoorheen en ik praat weer. Op de elfde dag mag je vanaf 7.30 naar huis. Ik doe niet mee aan het opruimen, vanaf 7.30 sta ik buiten te wachten. De Peuk staat er niet, zelfs rokers zijn vergankelijk. Jan Dirk staat om 7.45 op de stoep, met de kinderen. Ik ben zo blij, ik kan wel huilen. Ik laat de meditatiehal zien aan de kinderen, waar dan iemand staat te stofzuigen. We brengen de kinderen samen naar school. Ik loop verdwaasd rond tussen de ouders en kinderen. Een vader kust mij gelukkig nieuw jaar toe. “O, ja, God, het is nieuw jaar”, roep ik uit. Het is al 6 januari. Gelukkig vindt deze vader een meditatiecursus wel interessant.

Het is dinsdag en dan doe ik om 9.00 altijd de wekelijkse boodschappen met mijn moeder en een vriendin. De cursus is nog geen twee uur afgelopen, en ik sta alweer aan de kassa met mijn boodschappen. Het duizelt mij een beetje. Het echte leven is weer begonnen.

“Je ziet er mooi uit” zegt Jan Dirk, als er even niemand is. Dit is al de derde keer in ons tien jarige huwelijk dat hij dat zegt. De vorige keer was na een bevalling. Tja, bij zo’n boer red je het niet met een vleugje extra make-up.

En de koeien? Ze gooien een sloot liefde over mij heen als ik er weer ben. Zelf voel ik een innig respect voor hun rust en tevredenheid.

www.dutch.dhamma.org

Op televisie

Melk in een pak kan tegenwoordig 30 dagen oud worden, zonder te bederven. Er zijn namenlijk nieuwe technieken om deze melk te pasteuriseren. In Amerika is gepasteuriseerde melk zelfs al tot 60 dagen houdbaar. In kaastermen zou je een Nederlands pak melk al bijna “jong” kunnen noemen en een Amerikaans pak al bijna “jong belegen”. Jong is namenlijk zes weken oud en jong belegen is drie maanden oud. Op een pak melk staat echter nog steeds de term “vers”. Het programma Netwerk maakt hier een item over en kwam bij ons filmen. Gezellig dronken we eerst een kopje thee aan de keukentafel, met journalist, cameraman en geluidsman.

Een pakhuis vol vers vet.

Wageningen zwijgt

Wat komt een journalist van Netwerk doen in Lunteren, vraagt u zich af. Moet die man niet eerst gewoon naar Wageningen, waar dé landbouw-, voedsel-, en milieu-universiteit is gehuisvest? Qua kennisniveau vooraanstaand in de wereld? Tja, daar was hij al geweest, maar de hoogleraar zuivel wilde niets zeggen. Stille wateren, diepe gronden. Bij hoog en bij laag zweeg de zuivelwetenschap in Wageningen. De journalist van Netwerk vond het zelf ook wel een beetje vreemd. Misschien interessant voor een volgend onderwerp bij Netwerk. Er worden namenlijk vraagtekens gezet bij de onafhankelijkheid van Wageningen, omdat veel onderzoek betaald wordt door het bedrijfsleven. U kunt dit lezen in het onvolprezen Agrarisch Dagblad. Tja, als de zuivelwetenschap in Wageningen past, aan wie stel je dan je vraag?

Lunteren, of all places

Er is gelukkig een hoogleraar te vinden in Wageningen die niet betaald wordt door het bedrijfsleven. Een soort doekje tegen het bloeden. Die praat meteen weer veel te veel, het is een socioloog. Zo’n schoorsteen, met een slordig bloesje. Op zich vind ik het altijd wel charmant aan een man als je kan zien dat hij zichzelf aankleedt, maar het moet er niet té dik bovenop liggen. Zijn wetenschappelijke ideeën zijn niet objectief, niet subjectief, maar kritisch binnen een theoretisch kader. Dit is de onbetaalde kant van Wageningen, en daarmee heb je Wageningen dan ook wel zo’n beetje gehad. Deze kant is onbetaald, onafhankelijk, ietsje politiek misschien, maar waar er politiek ingekleurd wordt, gebeurt dat altijd expliciet binnen een ingekaderd theoretisch paradigma. Zo hoort dat in de wetenschap eigenlijk te gaan, volgens onbetaald Wageningen, want objectief waarnemen, dat bestaat natuurlijk niet. Volgens de modernste inzichten in de kwantumfysica bestaat er sowieso geen onderscheid meer tussen waarnemer en object, of ze nou samen betaald worden of samen niet betaald worden, maar dit terzijde. Er is ook een vrouwelijke hoogleraar in Wageningen die op deze manier onderzoek doet naar de liefde. Liefde tussen mensen, wetenschappelijk bekeken. Daar moet toch wel een flinke dosis ervaringskennis aan ten grondslag liggen. Wageningen op zijn best. Maar dit ook terzijde. De Netwerkjournalist kwam bij deze pratende hoogleraar terecht. De socioloog begon een warrig verhaal over enzymen, want dat is natuurlijk helemaal niet zijn vakgebied. Van wie hij dat verhaal had? Van Jan Dirk van de Voort, uit Lunteren.

De vraag

Zodoende kwam deze Netwerkjournalist terecht bij de goeroes van de rauwe melk. Wist hij veel. Weer dwaalde hij van zijn onderwerp af: pasteuriseren moet je zowiezo nóóóóóóít doen. Gewoon rauw drinken die melk. Wij wisten ook niet welke nieuwe technieken er zijn voor pasteurisatie, daar houden wij ons verre van. Dertig dagen?? In Amerika al zestig? Krijgen we na de “verse” Argentijnse biefstuk en de “verse” Thaise kip binnenkort ook “verse” melk uit China? In 60 dagen kan het zelfs retour. De uitholling van de term “vers” door de concurrentie komt ons wel goed uit eigenlijk. Onze kaas, die wordt gemaakt van écht verse melk, (u en ik begrijpen elkaar) wordt er alleen maar meer onderscheidend van. De term “vers” is net als “natuurlijk” of “ambachtelijk” of “echt” of “duurzaam” niet wettelijk beschermd. Dus iedereen mag dat overal op zetten, ook op een pak melk van dertig dagen oud. Niks mis mee, helemaal geen item dus.

Wat is vers?

Laten we de term vers eens terugbrengen naar zijn oorsprong. Waar denkt u aan bij vers? Sla is vers, of een appel bijvoorbeeld, ervan uitgaande dat ze niet verlept of verrot zijn. Appelmoes is niet vers. Alles wat niet gekookt is en nog fris is, dat is vers. Verse groenten bijvoorbeeld.

Vers is gezond

Aan vers zit een gezondheidsclaim: vers is gezond. Wetenschappelijk gezien is dit onzin, zo’n claim krijg je nooit hard, want “vers” is niet te definiëren, en “gezond” is ook dermate complex afhankelijk van een oneindig aantal variabelen, dat je daar niet uit komt. Laat staan dat er een rechtevenredig verband is tussen deze twee definities, dat ook nog herhaalbaar is. Wie betaalt dan de herhaling, vraag je je af. Dat is verder niet ons probleem. Vers is gezond, dat weet een kind.

Rauwe melk is vers en verboden

Melk kan ook vers zijn, dan is de melk niet verhit. Ongepasteuriseerd, er is gewoon helemaal niets mee gedaan. Onvoorstelbaar. Er zijn mensen op aarde die zulke melk nog nooit hebben gezien. De melk “recht uit een koe”. Vers. U weet wel. Deze melk heet “rauwe melk”, maximaal drie dagen houdbaar. De Netwerkjournalist, de cameraman en de geluidsman dronken onwennig een kommetje rauwe melk leeg. Dát hadden ze nou eigenlijk moeten filmen. En… nu komt het, deze melk mag helemaal niet meer verkocht worden. Verboden. Het móet gepasteuriseerd worden, voordat u het koopt. Verse melk is dus voor u als gewone consument niet verkrijgbaar.

Boerenkaas

Maar gelukkig kunt u verse melk wel eten, in de vorm van kaas. Kaas is het enige zuivelprodukt dat je van ongepasteuriseerde rauwe vérse melk mag maken en mag verkopen. Dat is dan dus rauwmelkse kaas. Bij het maken van kaas komt de temperatuur van de melk niet uit boven de temperatuur van de koe. Rauwmelkse kaas is dus de enige manier voor u om verse melk binnen te krijgen. Van oudsher is rauwmelkse kaas wettelijk beschermd onder de term “boerenkaas”. Het betekent dat de voedsel- en warenwet voorschrijft dat als je “boerenkaas” op een kaas zet, dat het dan van rauwe melk gemaakt moet zijn. Anders mag je het er niet op zetten. Helaas is hier een onduidelijkheid ingeslopen, omdat het alleen geldt voor kaas.

Dus alle andere “boeren-” dingen (boerenjoghurt, boerenboter, boerenvla, boerendropjes, boerensokken, ect.) zijn net zo rauwmelks als de boerenmelk van dertig dagen oud. Niet dus. Dit verhaal is dermate ingewikkeld, dat niemand het weet. Echt een nieuwsitem dus: de enige verse melk is rauwe melk. Rauwe melk is gezond. Rauwe melk is verboden. U kunt rauwe melk alleen kopen in de vorm van kaas. Deze kaas heet “boerenkaas”. De term “boerenkaas” is wettelijk beschermd. Voor de camera kwam het verhaal er niet zo duidelijk uit, omdat Jan Dirk en ik begonnen te kibbelen over de lichaamstemperatuur van een koe. Tijdens een mediatraining leer je vast in les 1: niet kibbelen. Maargoed, nu weet u het in iedergeval.

Enzymen

Wetenschappelijk gezien is rauwe melk gezond omdat er enzymen in zitten. Er zit natuurlijk nog veel meer in, maar tegenwoordig zijn probiotica uit en enzymen zijn hot. Jan Dirk deed er een boekje over open voor de camera. In alles wat vers is zitten enzymen. Deze enzymen verlies je door verhitten. Daarom is een appel gezond en appelmoes niet. Dat verschil voelt u wel aan. Enzymen heeft u nodig voor de vertering van uw voedsel. Ze zijn de katalisator in uw eten, het gereedschap, waar je voedsel mee afbreekt. En ze zijn heel specifiek, dus ieder onderdeel in uw eten heeft zijn eigen enzym. In appels zit suiker, dus ook enzymen om suiker af te breken. In sla zitten koolhydraten, dus ook enzymen om koolhydraten af te breken.In rauwe melk zit vet, dus ook enzymen om vet af te breken. En nu komt het: van dit vet-enzym, lipase, val je af!! Lipase breekt vet af in je lichaam. Lipase, het afslankenzym bij uitstek, zit in rauwe melk. Niet in appels of sla, omdat daar ook geen vet in zit. In Amerika is rauwe melk allang een hype. Jan Dirk ging na lange tijd weer rauwe melk drinken. Van onze eigen koeien natuurlijk, met een vetpercentage van 6,2% (!). Hij viel vijf kilo af in 6 weken. Ongelooflijk. Gezien ons leeftijdsverschil zou je kunnen zeggen dat ons huwelijk gebaseerd is op rauwe melk. Ik moet er niet aan denken, zo’n vieze buik aan mijn man. Je kunt dus best vet eten, als het maar vers vet is. Bent u niet zo’n melkdrinker, maar heeft u wel een bierbuik? Geen nood, er is ook één ongepasteuriseerd bier: Limburgs Land. En alle wijn is ook ongepasteuriseerd. Het had maar een haartje gescheeld of alle wijn had ook gepasteuriseerd moeten worden in Europa, vanwege lysteria (een bacterie), maar in het verleden is dat net goed gegaan. Ik moet er niet aan denken, gepasteuriseerde wijn, niet te drinken toch? Ook koudgeslingerde honing en koudgeperste olie zijn vers, vol enzymen en heel gezond. Ook noten bijvoorbeeld. De Netwerkjournalist momelde iets over een apart item.

Melkautomaat

Door de rauwe melk hype is er gelukkig een maas in de wet gevonden voor consumenten die rauwe melk willen drinken. Er zijn vijftien boeren in Nederland die een rauwemelk-automaat of melktap (of melkdrive) aan de weg hebben staan. Als u googlet op www.rauwemelk.net vindt u er een paar. Je mag als boer dus de rauwe melk niet aan een winkelier of groothandel verkopen, maar wel direct aan de consument. Er moet dan een bordje op de melktap hangen, waarop staat dat u de melk eerst moet koken. Dit bordje is wettelijk verplicht, maar u kunt dit bordje gewoon negeren! Maar u kunt natuurlijk ook Remeker eten. Olde Remeker kan ook, alle lipase zit er na anderhalf jaar nog gewoon in, als u het maar niet verhit. En al het vet zit er ook nog in! Lekker hoor, 50-plus. U slankt er van af. Jan Dirk en ik eten met de drie jongsten ruim een kilo rauwmelkse roomboter in de week, zeker 2 kilo Remeker (50 plus dus), en 15 liter rauwe melk van die 6,2% vet. Het vet om te braden nog niet meegeteld. Een beetje diëtist gruwelt hiervan, maar het vet is vers, dus iedereen is gewoon volslank bij ons thuis. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat kinderen vet echt nodig hebben om te groeien, en dat het heel gezond is.

De nieuwe technieken

We weten niet wanneer Netwerk dit item uitzendt, maar het wordt augustus. Rest nog de vraag wat die nieuwe pasteurisatietechnieken in de fabriek nou zijn. Wij wisten het ook niet, maar na enig pluizen in óns netwerk weten we het wel. Het is bactofugeren. Dat is de melk door een centrifuge halen, zodat de sporen (bacteriezaadjes) eruit zijn. En het pasteuriseren zelf gaat tegenwoordig ook anders, je kan lang bij lage temperatuur pasteuriseren, maar ook kort bij hoge temperatuur. Kort-hoog heet dat. Uw melk uit een pak is dus eigenlijk niet vers, maar kort-hoog. Onder boeren wordt het vetloze kort-hoog uit een pak “Campinawater” genoemd, maar dit terzijde. De Netwerkjounalist bleef maar doorzagen tegen ons dat fabrieksmelk nu zo industriëel is, niet vers, niet echt, niet natuurlijk en hij probeerde ons dat te laten beamen. Volgens mij kon het hem verder ook geen bal meer schelen wát die nieuwe pasteurisatietechnieken zijn die de melk 30 dagen houdbaar maken. Hij wilde gewoon een zwart-wit verhaal neerzetten. Daar had hij ons voor nodig. Wij gebruikten hem weer om het rauwe melk verhaal eens goed in te koppen voor een camera, zonder mediatraining, dat wel. Hopenlijk is de kern van ons verhaal, het afslank-enzym lipase, niet weggeknipt. Vers vet is gezond! En de hoogleraar zuivel? Tja, wie zwijgt, stemt toe.

www.rauwemelk.net